Leven na de groei: de podcast over de nieuwe economie
Alle afleveringen
74 afleveringen, van nieuw naar oud
-
Update: Ursula van der Leyen en het vision paper van Paul
4 november 2026 · 23 min
Elke twee weken duiken Paul en Allard kort – ongeveer een kwartiertje - in het belangrijkste economische nieuws van dat moment en dat uiteraard vanuit Pauls prikkelende postgroeiperspectief. Deze week: lonen die niet alleen in Nederland niet meegroeien met de productiviteit, de sustainable additive bias en uiteraard hoor je over hoe Continent vd Kwaliteit ontvangen is door Ursula vd Leyen, voorzitter van de Europese Commissie. Lees meer
De pitch van Paul op de conferentie: https://lnkd.in/p/e7cMCK4v
Het vision paper: https://winwin.brussels/print/vision/winwin-2026-vision-paper.pdf
De campagne om Europarlementariérs het boek te sturen: https://www.botuitgevers.nl/product/quality-campagne/
Het onderzoek naar productiviteit en lonen door het ILO: https://www.ilo.org/resource/statement/making-productivity-growth-work-people
Sustainable additive bias: https://link.springer.com/article/10.1007/s11747-026-01201-0
-
De verborgen oorzaak én oplossing voor de golf van rechtspopulisme
2 november 2026 · 1 uur 2 min
Er is in Europa en wereldwijd een opmars van rechtspopulisme gaande. In deze podcastaflevering laten Paul en Allard zien dat er een groot verborgen gevoel is dat rechtspopulistische kiezers bindt. Er is daarom ook een oplossing waar centrumpolitici in alle tumult vaak overheen kijken. De verborgen oorzaak en oplossing overstijgen de traditionele 'kampen' die rechtspopulisme proberen te verklaren: het kamp dat stelt dat het allemaal komt door de afbraak van publieke voorzieningen en het kamp dat stelt dat het allemaal komt door migratie. Beide verklaringen zijn op zichzelf te simpel, zo blijkt uit sociaalwetenschappelijk onderzoek van onder andere Ronald Inglehart. We ontleden wat de diepere oorzaak is en wat de nieuwe oplossingsrichtingen zijn die uit deze analyse voortkomen. Want politici kunnen pas echt beginnen met het uitrollen van goed gefundeerde postgroei-oplossingen, als ze eerst de angel uit het groeiende maatschappelijke onbehagen weten te halen. We hopen dat deze aflevering daaraan bijdraagt. Lees meer
Bronnen die ten grondslag liggen aan de aflevering en waarin je je verder kunt verdiepen:
Ronald Inglehart (2018), Cultural Evolution.
Erich Fromm (1976), To Have or To Be.
Zygmunt Bauman (2000), Liquid Modernity.
SCP (2026), Bestaansonzekerheid vanuit de beleving van mensen.
Guy Standing (2011), The Precariat, the Dangerous New Class.
Oplossingsrichtingen: Paul Schenderling et al. (2022), Er is leven na de groei.
-
Update: "Nobelprijs"-winnaars, de gezonde supermarkt en een nieuwe handelsbazooka
26 oktober 2026 · 19 min
Elke twee weken duiken Paul en Allard kort – ongeveer een kwartiertje - in het belangrijkste economische nieuws van dat moment en dat uiteraard vanuit Pauls prikkelende postgroeiperspectief. Deze week: de Nobelprijs voor de economie is uitgereikt (al is dat helemaal geen Nobelprijs), het Verenigd Koninkrijk gaat voor gezonde supermarkten en een "astonishing letter" van Frankrijk en Duitsland. Lees meer
-
Update: Inflatie, onrust op de obligatiemarkten en een potje Olvarit
12 oktober 2026 · 16 min
Elke twee weken duiken Paul en Allard kort – ongeveer een kwartiertje - in het belangrijkste economische nieuws van dat moment en dat uiteraard vanuit Pauls prikkelende postgroeiperspectief. Deze week: de nieuwste inflatiecijfers, onrust op de obligatierentes en een oproep om geen potje olvarit te zijn. Lees meer
-
Alles wat je gehoord hebt over vermogensongelijkheid is nog maar het topje van de ijsberg
5 oktober 2026 · 1 uur 21 min
De vermogensongelijkheid in Nederland is veel groter dan je denkt. Nederlanders denken dat de 20% rijksten 46% van het vermogen bezit. Volgens het CBS is dat 80%. Maar hou je vast: die 80% is alsnog een grove onderschatting. Van alle westerse landen hebben wij - na de Verenigde Staten - de grootste vermogensongelijkheid. Lees meer
Een heel belangrijke factor zien we over het hoofd. Alle discussies over kleine spaarders, investeerders en “de bakker om de hoek” zorgen voor zoveel mist, dat we missen waar het eigenlijk over moet gaan: het vermogen in BV’s. Daar kun je je vermogen laten renderen zonder dat je er belasting over betaalt. En áls je er belasting over betaalt, betaal je daarover veel minder dan iemand die loon ontvangt.
Dit heeft rampzalige effecten. Dat is geen ideologische uitspraak, maar ook een heel praktische economische: deze ongelijkheid is slecht voor “de BV Nederland”. En voor de democratie. En voor de planeet. Met hun vermogen richten superrijken gemiddeld 100x zoveel schade aan de aarde aan dan de gemiddelde Nederlander.
Hoe heeft dit ooit kunnen ontstaan? En wat kunnen we eraan doen? Je hoort het in deze aflevering van Leven na de Groei.
De CBS-cijfers: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/03/56-procent-vermogen-in-handen-van-10-procent-huishoudens
De gecorrigeerde CBS-cijfers: https://esb.nu/nederlandse-vermogens-schever-verdeeld-dan-gedacht/
https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/het-belasten-van-vermogensinkomsten-moet-weer-op-de-politieke-agenda?trk=public_post_comment-text
Onze aflevering met Ingrid Robeyns: https://share.transistor.fm/s/80d72941
Onze tweede aflevering met Babette Porcelijn: https://share.transistor.fm/s/9cf5544f
Wil je meedoen aan onze pamfletactie? Klik hier. Samen zorgen we ervoor dat het pamflet Quality, Made in Europe en het bijbehorende ActiePlan op het bureau van zoveel mogelijk Europese beleidsmakers belanden. Je kunt meedoen in drie simpele stappen. Help je mee?
-
Onze (digitale) veiligheid staat in de etalage
21 september 2026 · 1 uur 5 min
De digitale infrastructuur beheert al onze data, bepaalt of scholen en universiteiten open kunnen, of bussen rijden, of we kunnen betalen en of het afval wordt opgehaald. De afhankelijkheid van digitale infrastructuur is immens geworden. Hoe beveilig je een dergelijk vitale infrastructuur hackers, vijandige buitenlandse mogendheden, tegen manipulatieve technieken van big-tech bedrijven en ander gevaar? Lees meer
Niemand anders dan Melanie Rieback, CEO van Radically Open Security, oprichter van non-profit ventures en non-extractive capital en docent post-growth entrepreneurship aan de UvA Business School. In haar uitleg legt ze een interessante link met ondernemerschap en eigendomsstructuren. Want in welke mate moeten dergelijke belangrijke bedrijven verhandelbaar zijn? Zelfs internationaal verhandelbaar? En hoe kan postgroei-ondernemerschap bijdragen aan meer digitale veiligheid? Een aflevering met verrassende inzichten van een bevlogen deskundige.
Bekijk hier de post-growt entrepreneurship collegereeks: https://www.youtube.com/watch?v=ApINAX7XEqc&list=PL14vcCXv7XVONAwzNv0ApYwZ5iepLzz3S
-
Veelgestelde vragen over geld (geldschepping, groeidwang, MMT, crypto's, CBDC's en meer)
7 september 2026 · 1 uur 12 min
In deze aflevering beantwoorden Paul en Allard veelgestelde luisteraarsvragen over geld, in begrijpelijke taal en zonder de complexiteit te schuwen. Wat is geld eigenlijk? Waarom is het ooit uitgevonden? Hoe 'maken' banken ons geld? Wat doet geld met mensen en de economie? Waarom leidt geldgroei tot groeidwang? Wat houdt MMT, de nieuwe geldtheorie van degrowthers, in? Wat zijn crypto's en zijn ze gevaarlijk? Waarom is digitaal geld van centrale banken (CBDC's) in opkomst? En uiteraard ook de sleutelvraag: welke hervormingen in ons geldsysteem zijn nodig voor een postgroeisamenleving? Lees meer
Bronnen:
Het intronieuws over handhaving pesticidenwetgeving aan de grens ging over dit nieuwsbericht.
Toegankelijk boek over MMT: The Deficit Myth van Stephanie Kelton.
Kritische analyse van MMT door hoogleraar Bas Jacobs, zie hier.
Interessant: rapport van Triodos Bank (Hans Stegeman e.a.) over een duurzame toekomst van het banksysteem.
-
Vijf vragen die je inzicht geven in je diepere drijfveren en vreugdebronnen
3 augustus 2026 · 1 uur 8 min
De zomer is voor veel mensen een tijd van bezinning. Deze aflevering over een avontuurlijke zoektocht naar je diepere drijfveren en vreugdebronnen helpt jou daarbij. Deze zoektocht werpt alleen vruchten af als je durft om het persoonlijk te maken. Paul neemt daarbij in gesprek met Allard het voortouw. Recent werd hij in interviews met David Boogerd van de De Ongelooflijke Podcast en Fokke Obbema van De Volkskrant stilgezet bij zijn eigen drijfveren en vreugdebronnen. Doordat in beide gesprekken stevig doorgevraagd werd, stuitte hij op verborgen intuïties en nieuwe inzichten over zichzelf en over het goede leven. In deze podcast vatten we deze indringende vragen voor je samen en helpen we je aan de hand van persoonlijke voorbeelden om daar zelf op te reflecteren. De vijf vragen die we behandelen zijn: Lees meer
Welke gebeurtenissen hebben jou veel geleerd over het leven?
Welke gevoelens brengen jou in beweging?
Welke diepere overtuigingen heb je daaruit opgedaan?
Wat zijn de verborgen vreugdebronnen die jou op de been houden?
Wat is het uiteindelijke ideaal waar je naar streeft?
Bronnen:
Lees hier het essay van Paul over de verborgen (immateriële) schat die echt geluk geeft voor De Ongelooflijke.
Luister hier de aflevering met Tim Jackson over (o.a.) immateriële verlangens: https://share.transistor.fm/s/81837c58
Het interview met Paul voor De Volkskrant wordt medio augustus/september gepubliceerd.
-
Drinkbare rivieren, de Himalaya en je ruggenmerg - alles is verbonden (met Li An Phoa)
20 juli 2026 · 1 uur
In deze bijzondere podcast leer je kijken naar water zoals je nog niet eerder hebt gedaan. Het zal je dan ook ongetwijfeld altijd bijblijven. Li An Phoa deelt over haar missie om rivieren drinkbaar te maken. Water stroomt. Overal. Door alles, in alles. Over water kun je de hele wereld bereiken. We ademen water uit. Het stroomt onder de Sahara door. Het verdampt, bevriest of wordt vloeibaar. Het stijgt op en slaat neer. Het circuleert in de atmosfeer. Het wordt niet meer, het wordt niet minder. We bestaan voor zo’n 60% uit water. Het oudste water in ons lichaam is vier dagen oud. Daarvoor was het water ergens anders. Als je Li An hoort praten krijgt water iets sacraals. Bevlogen deelt ze over haar missie om drinkbare rivieren weer vanzelfsprekend te maken. Ze geeft een ander paradigma op water mee, waardoor je er voor altijd anders naar zult kijken. Luister deze aflevering en deel in de missie van Li An Phoa. Lees meer
-
Inzichten en discussies uit de conferentie in Parijs over de nieuwe visie van Piketty
6 juli 2026 · 1 uur 2 min
Rondom de baanbrekende nieuwe visie van Thomas Piketty voor 2100 - The Global Justice Report - werd een grote conferentie georganiseerd in Parijs en Paul was daarbij. Sprekers waren naast Piketty onder andere Jason Hickel, Nicholas Stern (van de Stern Review), Kim Stanley Robinson (de bekende romanschrijver van The Ministry for the Future), Gabriel Zucman (bekend van zijn voorstellen over miljonairsbelastingen), Olivier De Schutter (VN-rapporteur), Grace Blakeley, Mariana Mazzucato, Branko Milanovic en Ingrid Robeyns. In deze podcastaflevering vatten Paul en Allard de vijf belangrijkste inzichten van deze topsprekers voor je samen. Deze inzichten geven je niet alleen verdieping en inspiratie, maar zetten soms ook de discussie op scherp, over vermogensongelijkheid, over de relatie tussen het mondiale Noorden en het mondiale Zuiden, over de draagkracht van de aarde én over de vraag die velen op de lippen brandt, namelijk: hoe gaan we deze schitterende, goed onderbouwde visie op 2100 daadwerkelijk realiseren? Veel stof tot napraten, dus. Lees meer
Bronnen:
Je vindt het Global Justice Platform en Global Justice Report hier.
Onze eerdere aflevering waarin we de visie van Piketty voor 2100 bespreken en samenvatten vind je hier.
Ons recente interview met VN-rapporteur Olivier De Schutter vind je hier of op je andere favoriete podcastplatform.
Ons eerdere interview met Ingrid Robeyns over limitarisme vind je hier of op je andere favoriete podcastplatform.
-
Een einde aan de armoede dankzij postgroei (met speciaal VN-rapporteur Olivier De Schutter)
15 juni 2026 · 1 uur 6 min
Het is dé vraag die de meerderheid van de wereldbevolking (nl. de mensen in het mondiale Zuiden) bezighoudt: hoe helpen we armoede de wereld uit? We zijn zeer vereerd om deze cruciale vraag te stellen aan een gezaghebbende internationale gast die hierover sterke en onorthodoxe ideeën heeft: Olivier De Schutter. De Schutter is jurist en als hoogleraar verbonden aan UCLouvain en Sciences Po. Van 2004 tot 2008 was hij secretaris-generaal van de Internationale Federatie voor de Mensenrechten. Van 2008 tot 2014 was hij speciaal rapporteur van de VN over het recht op voedsel. De afgelopen zes jaar was hij speciaal VN-rapporteur extreme armoede en mensenrechten. Hij sloot deze periode af met de lancering van de Roadmap for Eradicating Poverty Beyond Growth. Waarom onorthodox? Omdat De Schutter stelt dat groei en globalisering zoals we die nu kennen niet de juiste route zijn. In plaats daarvan stelt hij voor om te zoeken naar postgroei-oplossingen voor armoedebestrijding. Bijvoorbeeld door te focussen op Universal Basic Services en Triple Dividend maatregelen. Wie onze bijzondere gast is en wat zijn ideeën inhouden horen jullie in deze aflevering. Lees meer
Bronnen:
- Roadmap for Eradicating Poverty Beyond Growth: https://www.neep-poverty.org/
- Boek dat dit alles op een toegankelijke manier uitlegt: The Poverty of Growth, open-access: https://www.jstor.org/content/oa_book_monograph/jj.14054619 -
Hoe ziet de wereld eruit in 2100? Een baanbrekend, hoopvol perspectief van Piketty
1 juni 2026 · 59 min
Groot nieuws: Thomas Piketty kiest voor postgroei en toont in een baanbrekende nieuwe analyse hoe het jaar 2100 eruitziet als we voor postgroei kiezen. Hoe werken en leven we? Hoe ziet de economie eruit? Hoe staat het met het klimaat? Is het gelukt om armoede de wereld uit te helpen? In deze aflevering bespreken Paul en Allard de nieuwe perspectieven die Piketty ontsluit en waarom postgroei ook in deze analyse veel betere resultaten oplevert dan andere keuzes, zoals groene groei. Ook staan we stil bij het grote gewicht dat Piketty, als persoon en met zijn analyse, in de strijd werpt en wat dat betekent voor de postgroeibeweging. Kortom, een hoopvolle aflevering die je helpt om actie te (blijven) ondernemen! Lees meer
Bronvermelding: je vindt de studie van Piketty en zijn team hier.
Hier vind je het artikel van Paul over industriebanen die verdwijnen door forse onderwaardering Chinese munt. -
Onze economie is ondemocratisch, tijd voor een revolutie (met Babette Porcelijn)
18 mei 2026 · 1 uur 4 min
Dagelijks worden er in het economisch handelen beslissingen genomen waar veel mensen en niet-menselijk leven de negatieve gevolgen van ondervinden. Maar zij die de gevolgen voelen hebben geen stem in de besluitvormingsprocessen. De besluitvorming in economisch handelen is niet democratisch, maar geconcentreerd bij personen en organisaties met grote financiële belangen en macht. Het gevolg is een economie dat vastzit in groeidwang. Hoe zou de economie eruit zien als alle betrokkenen bij economisch handelen een stem zouden hebben in de economische beslissingen die worden genomen? Babette Porcelijn legt het uit aan de hand aan de hand van de Trias Economica naar aanleiding van haar nieuwe, gelijknamige boek. Door te leren van de Trias Politica kan een economie ontstaan dat op democratischer wijze de belangen van alle betrokkenen behartigt. Lees meer
-
Hoe verander je iemand van mening? Evidence-based inzichten & concrete tips
4 mei 2026 · 1 uur 7 min
Je weet ongetwijfeld: gelijk hebben is geen gelijk krijgen. Dat geldt ook voor leven na de groei. Daarom krijgen we vaak de vraag: hoe verander je iemand van mening? Of nog ambitieuzer: hoe overtuigen we de samenleving van onze visie? In deze aflevering duiken Allard en Paul in wetenschappelijke inzichten over de kunst van het overtuigen. De focus ligt op concrete tips waar jij in de praktijk mee aan de slag kunt: in je naaste omgeving, op je werk of in de politiek. Hierbij geeft Paul veel voorbeelden uit zijn eigen jarenlange ervaring met mensen overtuigen van een postgroeisamenleving. Lees meer
Bronnen:
David McRaney (2022), Hoe verander je een mening? De praktische wetenschap achter het vormen van overtuigingen en opinies.
Jeffrey Friedman & Shterna Friedman (2012), The Nature of Belief Systems Reconsidered.
Martin Luther King (1967), Where Do We Go From Here? Chaos or Community?
-
Als het écht fout gaat, wat doen we dan? (met topeconometriste Gaya Herrington)
20 april 2026 · 1 uur 4 min
We verwelkomen een bijzondere gast: de Nederlands-Amerikaanse topeconometriste Gaya Herrington. Ze maakte internationaal furore met haar berekeningen over de vraag hoe het rapport Grenzen aan de groei uit 1972 vijftig jaar later empirisch heeft uitgepakt en hoe accuraat het model was (spoiler: héél accuraat). Ze weet dus als geen ander hoe de aarde ervoor staat. Daarom stellen Allard en Paul haar de prangende vraag die velen bezighoudt en diep verontrust: als het écht fout gaat met de aarde (en de samenleving en de economie die daarvan direct afhankelijk zijn), wat doen we dan? Het antwoord van Gaya is verrassend en zet je aan het denken. We bespreken het onderwerp vanuit verschillende invalshoeken: systeemdenken, bioregionalism, inheemse tradities, en meer. En zéker niet alleen vanuit een pessimistische houding. Deze aflevering wil je daarom niet missen. Lees meer
Linkjes:
Gaya's beroemde paper Update to Limits to growth: Comparing the World3 model with empirical data.
Donella Meadows, Jorgen Randers, Dennis Meadows (2002), Limits to Growth: The 30-Year Update (absolute aanrader).
Een sterk filmpje over bioregionalism.
-
Hoe ontmasker je (neo-)imperialistische praktijken? Venezuela, Groenland en Iran in perspectief gezet
7 april 2026 · 1 uur 11 min
Venezuela, Groenland, Iran: de wereld is in de ban van Amerikaanse (gedreigde) militaire interventies. Maar: hoe nieuw is dit eigenlijk? Is het label "(neo-)imperialisme" nu wél of niet van toepassing? En: hoe ontwikkelt neo-imperialisme zich in de toekomst, in de nieuwe multipolaire wereldorde? Om deze vragen raak te beantwoorden duiken Paul en Allard de geschiedenis in. Aan de hand een duidelijke definitie van imperialistische praktijken behandelen ze historische en hedendaagse casussen. Zo helpen we je om (neo-)imperialistische praktijken te ontmaskeren, zonder deze praktijken te overdrijven of juist ernstig te onderschatten. Want als we imperialisme niet ontmaskeren, kunnen we het ook niet effectief bestrijden! Ook deze aflevering is een tour de force/tour d'horizon die je nieuwe inzichten en verdieping geeft. Met jouw steun kunnen we dit belangrijke werk in de toekomst voortzetten, namelijk als je lid wordt van de Club van Postgroei. Als lid van de Club van Postgroei ontvang je bovendien interessante extra's. Klik hier voor meer informatie. Lees meer
Bronnenlijst:
Definitie: Martin Luther King (1967), The Three Evils of Society (speech).
Geschiedenis: David van Reybroeck (2020), Revolusi.
Geschiedenis: Lauren Benton (2024), They Called It Peace: Worlds of Imperial Violence.
Moderne geschiedenis: Arne Wested (2007), The Global Cold War.
Moderne geschiedenis: Vincent Bevins (2021), The Jakarta Method.
Moderne geschiedenis: Thomas Piketty et al. (2024), Unequal Exchange and North-South Relations.
Moderne geschiedenis: Jason Hickel (2017), The Divide.
Moderne geschiedenis: Hickel, J., Hanbury Lemos, M. & F. Barbour (2024), 'Unequal exchange of labour in the world economy'. Nat Commun 15, 6298, https://doi.org/10.1038/s41467-024-49687-y
Verleden, heden en toekomst: John Rapley & Peter Heather (2024), Why Empires Fall: America and the Future of the West.
Verleden, heden en toekomst: Branko Milanović (2025), The Great Global Transformation: National Market Liberalis…
-
Een true price revolutie is harder nodig dan ooit (met Michel Scholte)
16 maart 2026 · 58 min
Je hebt er waarschijnlijk wel eens over gehoord: true pricing, oftewel echte prijzen, waarin de werkelijke impact van een product op mens en aarde is verrekend. Maar, hoe werkt true pricing eigenlijk? Waarom is het zo hard nodig? Wat kunnen bedrijven doen om true pricing in te voeren, en wat komt daarbij kijken? Allard en Paul bespreken het met een van dé experts op dit gebied: Michel Scholte. Michel is ondernemer, medeoprichter en eigenaar van True Price en Impact Institute. Aan het einde van de aflevering vertelt Michel over een van zijn nieuwe startups, gericht op het vergroten van onze veerkracht. Uiteraard bespreken we ook wat dit voor jou kan betekenen. Lees meer
-
Zo wapen je jezelf en anderen tegen (groei)verslaving
2 maart 2026 · 1 uur 17 min
Je herkent het waarschijnlijk wel: sommige producten en diensten zijn simpelweg té verleidelijk. In deze aflevering hoor je concrete en praktische tips hoe je je persoonlijk en samen met anderen kunt wapenen tegen verslavende producten en diensten. Zoals je van ons gewend bent, graven econoom Paul Schenderling en podcasthost Allard Amelink ook dieper. Aan de hand van baanbrekend onderzoek van onder andere verslavingshistoricus David Courtwright, schrijver Aldous Huxley en postgroei-econoom Robert Costanza leggen we bloot wat moderne mensen verslavingsgevoelig maakt en hoe manipulatieve bedrijven en politici daar misbruik van maken. En gelukkig blijken er haalbare, bewezen effectieve manieren te zijn om jezelf en anderen daarvoor te behoeden. Dat en meer hoor je in deze aflevering. Lees meer
Bronnen:
David Courtwright (2014), Learning from Las Vegas: Gambling, Technology, Capitalism, and Addiction.
David Courtwright (2019), The Age of Addiction: How Bad Habits Became Big Business.
Aldous Huxley (1932), Brave New World (fictie, dystopie).
Aldous Huxley (1958), Brave New World Revisited (non-fictie).
Aldous Huxley (1962), Island (fictie, utopie).
Robert Costanza (2022), Addicted to Growth: Societal Therapy for a Sustainable Wellbeing Future.
Richard Powers, Vrij spel.
Meer over politiek, consumentisme en reclame: kijk de documentaire Century of the Self.
Podcastaflevering van Leven na de groei over tijdsbesteding: Waarom onze visie op tijdsbesteding armoedig is en hoe je dit kunt veranderen (te vinden in je favoriete podcastapp).
Wil je zelf het gesprek voeren met mensen uit jouw omgeving? Kijk dan op www.klimaatgesprekken.nl en op www.ministerievandetoekomst.nl.
-
Biodiversiteit is bittere noodzaak (met Louise Vet)
16 februari 2026 · 58 min
De meest geavanceerde techniek verbleekt bij de complexiteit en intelligentie van natuurlijk leven. Wie anders dan emeritus hoogleraar evolutionaire ecologie kan uitleggen hoe het leven diep in de bodem verbonden is en samenwerkt met het leven in de boomkronen en... ons eigen leven. Maar juist die zogenoemde multitrofe interacties staan ernstig onder druk als gevolg van onze agronomische productiemethoden en economische logica. De problematiek is minstens zo urgent en ernstig als de klimaatcrisis, maar we kunnen nog andere keuzes maken. En het goede nieuws: dit is niet alleen belangrijk voor voedselzekerheid en biodiversiteit, maar draagt ook bij aan de esthetiek van onze natuurlijke leefomgeving. Lees meer
Steun jij onze crowdfundingcampagne? Klik hier: https://www.justenough.nl/fundraising/
Lees hier het rapport 'Landinzicht' van Urgenda: https://www.urgenda.nl/visie/landinzicht/
-
Een strategisch autonoom Europa: inspirerende voorbeelden, onverwachte kansen en wat jij kunt doen
29 januari 2026 · 55 min
Het was een grote wake-up call voor Europa. De afgelopen maanden werd pijnlijk duidelijk: we zijn op vier cruciale gebieden afhankelijk van buitenlandse mogendheden die er niet voor terugdeinzen om ons ermee te chanteren. Namelijk: (1) energie, (2) grondstoffen (met name kritieke metalen), (3) defensie en (4) digitale diensten. Wat kan Europa doen om economisch weerbaarder te worden, ook wel strategische autonomie genoemd? Paul en Allard duiken in dit onderwerp en trekken lessen uit ervaringen van de landen die voorop lopen, zoals Zwitserland, Zweden, Frankrijk en Polen. Ook geven we, zoals je van ons gewend bent, praktische handvatten hoe je als consument en burger bij kunt dragen aan een veerkrachtig continent. Lees meer
Steun jij onze crowdfundingcampagne? Klik hier: https://www.justenough.nl/fundraising/
-
Niet de Staat, niet de Markt, maar met elkaar: werken aan oplossingen. Het kan en het gebeurt
19 januari 2026 · 54 min
De Staat heeft in toenemende mate de zorg voor sociale voorzieningen overgelaten aan de markt. Maar dat brengt lang niet altijd het gewenste effect. Als de overheid niet levert en de markt faalt, hoe lossen we dat dan op? Pionier op het gebied van lokale coöperatieve initiatieven Jan Smelik laat zien hoe het anders kan. Lees meer
Door als lokale gemeenschap publieke voorzieningen te realiseren werken gemeenschappen aan meer ontmoeting, verbondenheid, lagere kosten en hogere kwaliteit van diensten, zoals bijvoorbeeld in de zorg.
In deze podcast horen we concreet wat er al gebeurt en wat er zelf kunnen doen.
De podcast van Jan Smelik, waarin hij 10 zorginitiatieven in Nederland bezoekt: https://vanzorgnaargewoonleven.nl/podcast/
Steun jij onze crowdfundingcampagne? Klik hier: https://www.justenough.nl/fundraising/
-
Nieuwjaarsessay: maak van 2026 het jaar van morele waakzaamheid
5 januari 2026 · 32 min
Maak van 2026 het jaar van morele waakzaamheid! Het liefst zouden we het jaar hoopvol beginnen. Maar door toenemende ongelijkheid, ecologische ontwrichting en het verval van onze democratie klinkt dat naïef. Natuurlijk zijn dit complexe uitdagingen, maar het lijkt alsof veel politieke en zakelijke leiders niet eens de wíl hebben om sociale kwaden tegen te houden. Wat gebeurt hier?! Hoe moeten we het opkomende sociale kwaad duiden? En wat kunnen we praktisch doen om het tegen te gaan? Lees meer
Martin Luther King heeft als geen ander sociaal kwaad en tegenwerking ervaren en heeft zich er wijs en moedig tegen verzet. King laat zien dat het sociale kwaad dat we om ons heen zien niet los staat, maar in drie onderling verbonden vormen voortwoekert. Hij noemde dit the giant triplets: de drie sociale kwaden, namelijk materialisme, een politiek van onderdrukking en een ideologie die onrecht legitimeert. Maar: hij kwam ook met vier praktische lessen om sociaal kwaad te bestrijden, lessen die tegelijkertijd groot en fundamenteel zijn én geschikt voor iedereen om op te pakken. Laten we daarom van 2026 het jaar van morele waakzaamheid maken.
1. Eerbied voor fundamentele waarden in Europa
Europa heeft na de zwarte bladzijden van twee Wereldoorlogen en het kolonialisme de les geleerd dat sommige waarden heilig zijn. Dat maakt het tot op de dag van vandaag een groot voorrecht om in Europa te leven. Heilig wil zeggen 'apart gezet', met een bijzondere status. In Europa zijn bepaalde waarden apart gezet van de rest, om ze met extra zorg te kunnen eerbiedigen. Denk aan de menselijke waardigheid en de mensenrechten en burgerlijke grondrechten die daaruit voortvloeien. Of denk aan onze politieke vrijheid: ons gemeenschappelijke recht om samen, op democratische wijze onze gezamenlijke toekomst vorm te geven. De laatste tijd is er ook steeds meer eerbied ontstaan voor niet-menselijk leven. Zo is recent in EU-verband ecocide - grootschalige vernietiging van de natuur - strafbaar gesteld en is in…
-
Waarom economen de financiële crisis niet zagen aankomen (met Irene van Staveren)
15 december 2025 · 54 min
Media, politiek, onderwijs: overal wordt hetzelfde dominante economische verhaal verteld. Maar wat als dat eenzijdige verhaal geen passend oplossingen heeft voor de problemen van deze tijd? Hoe maak je andere vormen van economisch denken bespreekbaar? Inzichtelijk? Hoe ga je de strijd aan met de status quo. Hoogleraar out-of-the-box-economics Irene van Staveren weet het. En doet het. Lees meer
In deze inspirerende podcast deelt ze economische inzichten die je bijna nooit hoort, maar tegelijkertijd onmisbaar zijn.
Denk aan de financiële crises van 2007/2008. Wijlen de Engelse koningin Elizabeth ging vlak na het ontstaan van de financiële crises in 2007/2008 op bezoek bij het gerenommeerde London School of Economics en vroeg aan topeconomen hoe het toch mogelijk was dat niemand deze crisis zag aankomen? Waarom niemand hiervoor had gewaarschuwd? De economen kwamen niet verder dan een antwoord waarin ze stelden dan de crises veroorzaakt zijn door een schok. En een schok komt van buiten de economie en was daarmee voor hen niet te voorzien geweest. De rol van greed (hebzucht) werd in deze modellen niet meegenomen.
Het is een veelzeggende illustratie van een van de blinde vlekken die aanwezig zijn in het hedendaagse dominante economische denken. Hoogleraar out-of-the-box-economics Irene van Staveren legt in deze podcast uit hoe zij tracht onze ogen hiervoor te openen.
Of denk aan het mensbeeld van de homo economicus. Stel je loopt op een drukke straat, er rijden veel auto’s en je ziet iemand voor je struikelen. Zonder erover na te denken, intuïtief, sleur je diegene voor de auto’s vandaan. Volgens economen zouden we dat doen omdat we daarvoor een beloning verwachten. Ons handelen zou daarmee een calculerend handelen in plaats van intuïtief medemenselijk handelen zijn. Immers: al ons handelen komt volgens de heersende economische doctrine voort uit eigenbelang.
Het is slechts één voorbeeld van verschillende dogma’s in het hedendaagse dominante economische denken die getuigen va…
-
Waarom efficiëntie vaak totaal inefficiënt is: tijd voor een nieuwe maatstaf voor succes van bedrijven
1 december 2025 · 1 uur 8 min
In ons nieuwe boek Continent van de Kwaliteit zetten we het denken over het succesvol runnen van een bedrijf op z'n kop: sturen op efficiëntie blijkt vaak totaal inefficiënt. Tegelijkertijd blijkt dat sturen op basis van wederkerigheid in de keten niet alleen een positievere sociale en ecologische impact oplevert, maar óók bedrijfseconomisch gezien op langere termijn beter rendeert. Hoe het zit met deze twee schijnbare tegenstellingen hoor je in deze aflevering van Leven na de groei. Uiteraard voorzien van concrete handvatten en leuke praktijkvoorbeelden. Lees meer
Én we vertellen je meer over ons nieuwe initiatief: de Club van Postgroei.
Bronnen:
Continent van de Kwaliteit, hoofdstuk 17 tot en met 21.
WRR (2020), Arbeidsrelaties in beweging.
Collins, J. & J.I. Porras (1994), Built to Last: Successful Habits of Visionary Companies.
Simon, H. (2010), ‘Hidden Champions of the 21st Century: The Success Strategies of Unknown World Market Leaders’.
Corporate Knights: het duurzame rendement van de groenste beursgenoteerde bedrijven ter wereld.
Rohman, J. (2016), ‘The Business Case for a High-Trust Culture’.
-
Wat we van Texas kunnen leren over werken aan een betere wereld (met Marnix Kluiters)
17 november 2025 · 54 min
160 afleveringen maakte Marnix Kluiters al van de Ecosofie Podcast. Een breed scala aan gasten, op zoek naar het antwoord op de vraag: hoe streven we naar het goede leven binnen de ecologische grenzen van de planeet? De belangrijkste inzichten zet Marnix in deze podcast op een rij. Een van de belangrijkste: doorbreek de pluralistic ignorance. Stiekem zijn veel meer mensen in jouw omgeving, jouw werk het eens over de noodzaak om te werken aan een duurzame wereld. Maar we zijn geneigd de nadruk te leggen op de verschillen. We willen het eens worden over onze diepste waarden, terwijl vanuit verschillende waarden en achtergronden mensen prima bij dezelfde goede keuzes kunnen komen. Lees meer
Marnix' leven werd al vroeg op zijn kop gezet, door een oogziekte en een carrièredroom die in duigen viel. Op de skipiste vond hij een nieuwe bestemming. Allard en Marnix hebben het in deze aflevering over carrièrekeuzes, psychologische principes en hoe we Texas als voorbeeld kunnen nemen voor ons spreken over duurzaamheid.
De Ecosofie-podcast vind je in je podcastapp en hier: https://ecosofie.net/
-
De enige manier om de democratie te redden is een coöperatieve revolutie
4 november 2025 · 1 uur 32 min
Ga mee op reis in een ongekende historische tour de force van Paul van de prehistorie, langs de oude Grieken, via de middeleeuwen, naar het heden. En we eindigen met een oproep tot een revolutie. Afgelopen woensdag was het zover: Het Feest van de Democratie. We mochten weer stemmen. Allemaal naar het stemhokje, een bolletje rood kleuren en samen bepalen wie de macht krijgt. Dat is toch de kern van het democratische proces? Ja en nee. Natuurlijk is het moment dat wij de Tweede Kamer kiezen een belangrijk moment in onze parlementaire democratie. Democratie is veel meer dan een systeem van de meeste stemmen gelden. Het gaat ook over de rechten van minderheden, over de rechtstaat. Maar meer nog dan de rechtstaat, wordt het onderliggende principe van de democratie vergeten. Het principe waar de democratie niet zonder kan. In deze aflevering van Leven na de Groei hebben we het over coöperatieve revoluties. Lees meer
De bronnen:
David Graeber & David Wengrow, The Dawn of Everything (prehistorie)
Marvin Chaney, Peasants, Prophets, and the Political Economy (Griekse en Joodse Oudheid)
Henri Pirenne, Early Democracies in the Low Countries (Late Middeleeuwen)
Alexis de Toqueville, Democracy in America (18e eeuws Amerika)
Karl Polanyi, The Great Transformation (Industriële Revolutie in historisch perspectief)
Continent van de Kwaliteit: over de actuele staat van de democratie in relatie tot grote sociaaleconomische trends
Bas van Bavel, The Invisible Hand (overkoepelend economisch-historisch werk over de opkomst en ondergang van markteconomieën)
-
Gebruik een jaar het woord duurzaamheid niet (en praat over rechtvaardigheid)
20 oktober 2025 · 51 min
Ons duurzaamheidsdenken kan fundamenteel nadenken over de wereld in de weg staan, stelt Shivant Jhagroe. “Een betere wereld begint bij jezelf”. “Als nou iedereen zijn steentje bijdraagt, dan komen we er wel.” Dat klinkt positief en hoopvol. Het is per slot van rekening ons aller aarde, dus we moeten allemaal de schouders eronder zetten. Maar hoe eerlijk is dat? Lees meer
In Nederland stoten de 10% rijkste huishoudens ongeveer drie à vier keer zoveel uit als de 10% huishoudens met het laagste inkomen. Hoezo moeten we allemaal een steentje bijdragen? Helemaal als we het mondiale perspectief erbij pakken. Het is het mondiale noorden aan wie we het overgrote deel van de klimaat- en milieuimpact te danken hebben. Dan is de rijkste 10 procent verantwoordelijk voor de helft van alle uitstoot.
En wat te denken van de zogenaamde oplossingen voor onze problemen: waar landt de impact van – ik noem maar wat – het winnen van kostbare metalen voor batterijen? Niet in het mondiale noorden en al helemaal niet bij de eerdergenoemde rijkste 10 procent.
We moeten dus veel fundamenteler nadenken. En praten over duurzaamheid kan ons afleiden van die fundamentele vragen. Shivant Jhagroe is Universitair Docent bestuurskunde aan de Universiteit van Leiden. Eind 2024 verscheen van zijn hand ‘Voorbij duurzaamheid – op weg naar een ecorechtvaardige samenleving’. Hij verdedigt stellingen die in deze podcast niet helemaal onbekend zijn en tegelijk zeer prikkelend zijn – ook voor doorgewinterde postgroeiers. Zo stelt hij dat we moeten stoppen met duurzaamheid, en moeten werken aan rechtvaardigheid; dat de energietransitie koloniaal is en dat duurzaamheidsdenken dat zich richt op elektrische auto’s en biobananen geen vooruitgang is.
-
Beter, sterker, gezonder: Europa moet radicaal kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit
1 oktober 2025 · 1 uur 5 min
Een feestelijke aflevering: Paul Schenderlings nieuwe boek Continent van de Kwaliteit is uit! Betere producten, betere banen, een betere kwaliteit van leven, een sterkere democratie en een einde aan de ecologische ontwrichting: gaat dat samen? In Europa, in onze tijd en in déze omstandigheden? Vergeet de memes die over Europa rond gaan, vergeet het sikkeneuren: in Continent van de kwaliteit laat Paul zien dat het kan. Als Europa radicaal kiest voor kwaliteit boven kwantiteit. In deze aflevering doet hij alvast het verhaal uit de doeken. Lees meer
Met heldere analyses en overtuigende voorbeelden toont hij dat een nieuwe én eigen koers mogelijk is. Hij schetst hoe Europa zijn sociale model kan vernieuwen, hoe eerlijke handelspolitiek en digitale dekolonisering onze veerkracht versterken en hoe de economie wél binnen de draagkracht van de aarde kan werken. Het boek biedt meer dan een analyse: het is een hoopvol en realistisch actieplan. Een uitnodiging om samen te werken aan een Europa dat sterker, eerlijker en toekomstbestendig is – hét continent van de kwaliteit.
Koop het boek, maar vooral: kom naar de meet-ups door het hele land. Je vindt de data en locaties hier: https://www.botuitgevers.nl/nieuws/paul-schenderling-presenteert-continent-van-de-kwaliteit/
-
Paul ontmoet een van zijn helden: topeconoom en bestsellerauteur Tim Jackson
25 september 2025 · 1 uur 5 min
Dit is een unieke aflevering! Topeconoom en bestsellerauteur Tim Jackson was kort in Nederland en wij hadden de kans hem te spreken. Het werd een fantastisch gesprek. Daarom nadrukkelijk het verzoek: DEEL DEZE AFLEVERING! Lees meer
Tim Jackson is een van de reuzen op wiens schouders Paul staat. Hij is de ecologische econoom die postgroei als wetenschappelijke discipline uitbouwde, met baanbrekende boeken en papers die postgroei toepasbaar maakten voor beleid en die tal van mythes over postgroei ontkrachtten. Hij is niet alleen technisch (wiskundig) uitstekend onderlegd, maar ook een diepgravend filosofisch, psychologisch en cultureel denker. Al sinds 2009, toen Jacksons internationale bestseller 'Prosperity without Growth' verscheen, volgt Paul hem op de voet. Zijn paper over verandering van consumptiepatronen, 'Motivating Sustainable Consumption', uit 2005, is duizenden keren geciteerd. Zijn nieuwste boek is 'The Care Economy'. In 'Er is leven na de groei' baseerde Paul zijn vergelijking van groene groei vs. postgroei in belangrijke mate op Jacksons denkwerk. Ook het nieuwe boek 'Continent van de Kwaliteit' is volledig gebaseerd op ecologisch-economische principes.
Wat iedereen zou moeten weten: de gangbare economische wetenschap is nog steeds niet gebaseerd op ecologisch-economische principes en is daarmee, in een wereld waarin 7 van de 9 planetaire grenzen zijn overschreden, grotendeels achterhaald. Het is levensgevaarlijk (letterlijk) en crimineel (zoals Tim Jackson stelde) om beleidsaanbevelingen te baseren op modellen die de economie in het luchtledige analyseren, als een op zichzelf staand systeem, in plaats van als een systeem dat is ingebed in de samenleving die op haar beurt is ingebed in de biosfeer. In de podcastaflevering verwoordt Jackson deze kritiek ijzersterk en zet hij daar een positieve en realistische visie tegenover.
Meer van Tim Jackson? Hier hoor je hem bij Studium Generale: https://www.youtube.com/watch?v=4oys3ZLAb3g&feature=youtu.be
-
Steward Ownership: als niet aandeelhouders, maar stewards de koers bepalen
22 september 2025 · 1 uur
Grote kans dat jouw telefoon een cameralens van Karl Zeiss heeft. Karl Zeiss is één van de eerste steward owned bedrijven ooit: bedrijven waar zeggenschap en recht op winst van elkaar gescheiden zijn. Aandeelhouders hebben recht op winst, stewards hebben zeggenschap en bepalen de koers van het bedrijf. Het grote voordeel: de missie van een bedrijf staat centraal. Lees meer
Je hoort er steeds meer over, ook omdat steward ownership duurzame bedrijfsvoering kan stimuleren. Expert Nina de Korte, co-auteur van het boek Toekomstbedrijven, verbonden aan de Haagse Hogeschool, spreker en adviseur, vertelt er alles over.
Zie:
- https://wearestewards.nl/bedrijven/
- de podcast: https://wearestewards.nl/steward-stories/
- https://esb.nu/amerikaanse-vermogensbeheerders-dwarsbomen-nederlands-klimaatbeleid/ -
Waarom onze visie op tijdsbesteding armoedig is en hoe je dit kunt veranderen
8 september 2025 · 1 uur 5 min
**Nieuws vooraf: het nieuwe boek van Paul Schenderling is in de voorverkoop gegaan! En er komt een inspirerende boektour door heel Nederland, waarvan de meeste data en locaties inmiddels bekend zijn. Meer informatie over het boek vind je hier, meer informatie over de boektour hier. Dankjewel alvast voor je steun en we hopen je te zien bij een van de boekpresentaties!** Lees meer
Over de aflevering: je tijd en hoe je je tijd besteedt zijn van essentieel belang voor een goed leven. Maar helaas is de visie op onze tijdsbesteding in onze cultuur diep armoedig. Eigenlijk leren we alleen het onderscheid tussen werk en vrije tijd; en vrije tijd wordt vaak gezien als tijd om op te laden voor je volgende project. Mede daardoor slagen economische elites erin om onze tijd te roven, door ons ertoe aan te zetten om vooral tijd te besteden aan produceren, consumeren en entertainment. Reproductief werk, voor het overgrote deel gedaan door vrouwen in de wereld, wordt juist schandalig ondergewaardeerd. Gelukkig kunnen we leren van andere culturen en levensbeschouwelijke tradities. In deze podcast duiken Paul en Allard in deze andere visies op onze tijdsbesteding en doen ze verrassende ontdekkingen. Die ontdekkingen helpen jou om je tijd anders in te delen en meer grip te krijgen op je tijd. Zoals je van ons gewend bent, bespreken we ook mogelijkheden om onze politiek en cultuur te veranderen.
Lees- en luistertips:
The Politics of Time van Guy Standing.
De Sabbat van Abraham Heschel.
Sabbath as Resistance van Walter Brueggemann.
The Three Dimensions of a Complete Life van Martin Luther King.
-
Het machtigste cijfer op aarde: BBP. Hoe komen we er weer van af?
21 juli 2025 · 53 min
Het BBP, Bruto Binnenlands Product, is het machtigste cijfer op aarde. In slechts enkele decennia wist dit cijfer het dominante economische cijfer te worden in nagenoeg alle landen. In die zin een enorme prestatie van economen. Lees meer
Hoewel het BBP slechts een waardenvrije statistiek is, zijn er rondom dit cijfer allemaal narratieven ontstaan. Bijvoeglijke naamwoorden in gezondheidstermen werden gekoppeld aan het BBP, waardoor de ontwikkeling van het BBP als zwak of sterk werd geduid. BBP werd in toenemende mate gelijk gesteld aan economie en groei werd als iets goeds gezien. Waar het minder dan een eeuw geleden nog amper over economie ging in de media, gaat momenteel maar liefst één op de zes artikelen in kranten over economie.
Rutger Hoekstra kan als geen ander de ontwikkeling en dominantie van het BBP duiden. Hoekstra is milieueconoom verbonden aan de Universiteit van Leiden. Hij schreef het boek ‘Replacing GDP bij 2030’. In het verleden was hij werkzaam bij de Wereldbank, Verenigde Naties en KPMG.
Alles wat we doen bij Just Enough kost geld. Word lid! Dan kunnen wij de podcast blijven maken. Ga naar https://www.justenough.nl/doe-ook-mee
-
Met deze praktische oplossingen maken we repareren weer de norm
7 juli 2025 · 47 min
Bij een defect aan je fiets is het niet meer dan logisch dat je de fiets repareert of laat repareren, bij elektrische apparaten niet (meer). In deze aflevering bespreken Paul en Allard hoe we repareren van onder andere apparaten weer de norm kunnen maken. Paul onderzocht dit in opdracht van het Ministerie dat over de circulaire economie gaat en stuitte op een aantal verrassingen. Wist je bijvoorbeeld dat Nederland de ruimste garantiewetgeving van Europa heeft, wat heel gunstig kan zijn voor reparatie? En wist je dat de kosten van reparatie vaak worden gezien als grote belemmering, terwijl dat lang niet altijd zo hoeft te zijn? In deze aflevering hoor je hoe het zit en vooral welke praktische oplossingen er zijn voor bedrijven en overheden die repareren willen stimuleren. Uiteraard hoor je ook wat jij als luisteraar kunt doen. Lees meer
Je kunt het volledige onderzoeksrapport over reparatie van apparaten hier downloaden.
Ons eerdere rapport over de invoering van een circulaire bijdrage is hier te downloaden.
Op deze website vind je eenvoudige handleidingen en filmpjes om zelf te repareren: nl.ifixit.com
Zoek je een reparateur? In het nieuwe Nationaal Reparateursregister vind je een reparateur bij jou in de buurt: https://www.nationaalreparateursregister.nl/
-
Limitarisme: tijd voor een bestaansmaximum (met Ingrid Robeyns)
16 juni 2025 · 1 uur 17 min
We hebben in Nederland een zogenaamd bestaansminimum. De armoedegrens lag in 2023 op 1.510 euro per maand voor een alleenstaande. Voor een stel met twee jonge kinderen lag deze op 2.535 euro. Dat is dus de ondergrens. En 3,1% van de Nederlanders zit onder die ondergrens en nog veel meer mensen zitten maar net boven die ondergrens. Lees meer
Er is dus een ondergrens (waar je vervolgens onder kunt blijken te zitten), maar er is geen bovengrens. Er is een bestaansminimum, maar geen bestaansmaximum. Terwijl als we kijken naar leven binnen de draagkracht van mens en aarde, dat een minstens zo belangrijke grens is. De rijksten ter aarde (en daar behoort een groot deel van Nederland toe) hebben veruit de grootste impact op het klimaat. Ze hebben ongekend grote politieke macht en daarmee is hun welvaart een gevaar voor de democratie - iets wat eerder wat abstracter was, maar tegenwoordig zie je de oligarchen letterlijk op de eerste rij zitten. Zet een maximum op wat je mag bezitten en je neemt veel uitwassen van geld weg. De school die dit voorstaat wordt het limitarisme genoemd?
Maar leg je daarmee niet ondernemerschap plat? Superrijken zijn toch ook heel belangrijk door middel van hun filantropie? En hoe pak je het praktisch aan?
Paul en Allard bespreken dit alles met de bedenker van het limitarisme, prof. dr. Ingrid Robeyns, hoogleraar Ethiek van instituties aan de Universiteit Utrecht.
-
Vier adviezen waarmee je goede moed en hoop kunt houden, ook bij tegenwind
2 juni 2025 · 1 uur 7 min
Je wilt vasthouden aan je idealen, ook als het moeilijk wordt, maar waar haal je in hemelsnaam de handvatten vandaan om dat te doen?! In deze aflevering vertelt Paul openhartig over zijn moeilijke momenten en geeft hij op grond van zijn jarenlange ervaring met non-profitwerk vier concrete adviezen hoe je moedig en hoopvol kunt blijven. Deze manieren om vol te houden krijgen we in ons onderwijs en onze cultuur helaas niet aangereikt: we moeten er zelf mee aan de slag. In deze aflevering vertelt Paul hoe hij dat aanpakt en wat dat oplevert. We beantwoorden in deze aflevering ook een luisteraarsvraag. Lees meer
Lees/luister/kijktips:
Boek: Ends and Means van Aldous Huxley.
Boek: Where Do We Go From Here? van Martin Luther King.
Film: Malcolm X (biopic).
Film: Selma (over de mars van Martin Luther King naar Selma).
Film: Salt of the earth over Sebastião Salgado, oorlogs- en natuurfotograaf en natuurhersteller
Boek: Wie is de mens? van Abraham Heschel (die arm in arm met Martin Luther King naar Selma marcheerde).
Podcast: Moderne Profeten, tips voor specifieke afleveringen: Martin Luther King, Desmond Tutu, Dorothy Day, Jacques Ellul, Aleksej Navalny, Leymah Gbowee, Etty Hillesum.
Documentaire: Navalny, over het leven, de moed en het verzet van Aleksej Navalny.
Vind gelijkgestemden: kom naar de meet-ups van Just Enough!
-
"Elk jaar sterven 4.700 Nederlanders die werken met giftige stoffen": toxicoloog Jacob de Boer biedt inzichten & oplossingen
19 mei 2025 · 1 uur 12 min
Ze zijn te vinden in jouw huis of tuin, ze zijn een van de grootste veroorzakers van milieu- en gezondheidsschade, maar toch hoor je er nauwelijks over: giftige stoffen. Wij vonden Prof. Jacob de Boer, een gezaghebbend toxicoloog die regelmatig optreedt in de media, bereid om jullie bij te praten over dit belangrijke, onderbelichte onderwerp. Bij het maken van de opname zaten Allard en Paul met hun oren te klapperen, niet vanwege de uitleg (die uitermate concreet en helder is) maar vanwege de enorme implicaties van dit vraagstuk. Zo zijn er alleen al in Nederland jaarlijks zo'n 4.700 beroepsgerelateerde sterfgevallen als gevolg van toxische stoffen. Laat staan hoeveel mensen er ziek worden en hoeveel dieren, planten en ecosystemen er vergiftigd worden! Zoals je van ons gewend bent, brengt deze aflevering jou niet alleen een heldere probleemanalyse maar ook concrete oplossingsrichtingen, voor jouw huishouden en voor de samenleving. Lees meer
Zie ook deze recente aflevering van Zembla over PFAS: https://npo.nl/start/serie/zembla/seizoen-25/zembla_119/afspelen
-
Concrete ideeën om postgroei toe te passen in jouw gemeente. Help jij mee om ze te verspreiden?
5 mei 2025 · 51 min
In maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Deze aflevering zit boordevol concrete ideeën om onze visie van leven na de groei toe te passen in jouw gemeente. We bieden je dus volop inspiratie. Het is cruciaal dat deze ideeën lokale beslissers bereiken: gemeenteraadsleden, schrijvers van lokale verkiezingsprogramma's, wethouders en beleidsambtenaren. Help je mee om deze ideeën te verspreiden? Aan het einde van de aflevering geven we praktische tips hoe je dit kunt doen. Je kunt deze aflevering delen, of een van de gratis handreikingen die we hebben opgesteld: Lees meer
Je kunt de handreiking selectieve groei voor decentrale overheden gratis downloaden via: www.selectievegroei.nl
De handreiking postgroei voor decentrale overheden kun je hier downloaden.
Het Post-Growth City rapport vind je hier.
-
Met 30% van de wereldwijde productie leeft iedereen een goed leven. Matthias Olthaar over zijn nieuwe boek Alles van waarde
21 april 2025 · 44 min
We kennen het wel: van die economische berichtgeving in de media. Die ons vertellen dat de economie moet groeien. Bijvoorbeeld om welvarender te worden of armoede de wereld uit te helpen. Lees meer
Maar klopt die berichtgeving wel? Niet als we beter leren begrijpen wat economie eigenlijk is. Door beter te begrijpen waar economie om draait, gaan we heel anders kijken naar de economie en ontdekken we ook onze eigen rol in het mede vormgeven van de economie. Het resultaat: een fors hogere kwaliteit van leven voor al het menselijke en niet-menselijke leven op aarde.
Matthias Olthaar schreef hierover het boek Alles van waarde en vertelt erover in deze podcast.
Het boek kun je via deze link bestellen bij jouw favoriete boekwinkel: https://libris.nl/a/matthias-olthaar/alles-van-waarde/501605219#paperback-9789083483603
-
De handelsoorlog en de toekomst van de Europese industrie: dit is de grootste kans voor Europa
7 april 2025 · 52 min
Deze aflevering is geen klaagzang! Ja, de Europese industrie heeft het al zwaar. Ja, er komt ook nog een handelsoorlog bij. Er dreigt paniekvoetbal: gaat onze Europese milieuwetgeving nu overboord? Maar Paul Schenderling betoogt in deze aflevering dat deze crisis niet alleen gevaren kent, maar ook een katalysator kan zijn voor Europa om eindelijk te doen wat we al véél eerder hadden moeten doen. Namelijk: vraag creëren voor groene industrieproducten. Dát is onze grootste kans. Het is verhaal met perspectief: voor onze industrie, voor onze democratie en voor de aarde. Podcasthost Allard Amelink bevraagt Paul op zijn analyse en op de concrete oplossingen die hij op basis van de visie van Postgroei Nederland voorstelt. Laat je schouders dus niet hangen, maar luister deze aflevering en deel onze positieve visie met vrienden en bekenden. Lees meer
In de aflevering wordt de productwijzer van Just Enough benoemd die we onlangs gelanceerd hebben, hoera!
Neem vooral een kijkje en klik hier. -
Hoera, er gaan ook trends de goede kant op! (met Jasper van den Driest, CEO van Vandebron)
17 maart 2025 · 48 min
Het is soms wat ontmoedigend: alle mondiale trends gaan de verkeerde kant op. Toxische stoffen, biodiversiteit, grondstoffen - telkens is de beweging de kant op die we niét willen. Maar dat geldt gelukkig toch niet overal. Het aandeel hernieuwbare energie neemt juist flink toe. Sterker nog, de groei overtreft steeds onze stoutste verwachtingen, omdat we niet goed zijn in exponentieel denken. Dat heeft te maken met dat we betere keuzes maken, maar vooral met de economie. Het goede en het rendabele gaan bij zonne-energie hand in hand. Lees meer
Maar waar halen we al die grondstoffen voor zonnepanelen en windmolens vandaan? Hoe moeten we omgaan met netcongestie? En wist je dat even schuiven met wanneer je je wasmachine aanzet, zowel de wereld als jouw portemonnee enorm kan helpen?
Allard en Matthias spreken de man die hier alles van af weet: Jasper van den Driest, de CEO van Vandebron.
-
Hoe word ik gelukkig? Dit nieuwe perspectief laat je totaal anders naar deze vraag kijken.
4 maart 2025 · 57 min
Wat is geluk en hoe word ik gelukkig? Het zijn even belangrijke als ongrijpbare vragen die we vandaag de dag vooral aan de hand van inzichten uit de psychologie proberen te beantwoorden. Maar tijdens zijn promotieonderzoek kwam Paul Schenderling erachter dat wat de psychologie ons vertelt over geluk erg beperkt is. Hij ontdekte gelukkig óók dat er onder andere vanuit de sociologie en de filosofie een nieuw perspectief op geluk is ontwikkeld dat ons begrip van geluk enorm kan verrijken. In deze aflevering ontrafelen Allard en Paul aan de hand van persoonlijke voorbeelden wat dit nieuwe perspectief inhoudt en hoe je daardoor anders naar je eigen levensgeluk gaat kijken. Gaandeweg vraag je je af: hoe gelukkig maakt de hedendaagse samenleving ons eigenlijk? Dat is een vraag die in Leven na de groei uiteraard niet mag ontbreken. Want onze visie op een leven na de groei blijkt ook op deze vraag een verfrissend perspectief te bieden. Lees meer
Enkele bronnen bij deze aflevering om je verder te verdiepen:
Michael Argyle, The Psychology of Happiness
Zygmunt Bauman, Liquid Modernity en Liquid Times
Viktor Frankl, De zin van het bestaan
Abraham Heschel, Wie is de mens?
-
Internet maakt herrie (en nog veel meer dingen die je niet wist over de digitale wereld)
17 februari 2025 · 1 uur 8 min
Niet meer kabels door je huis voor internet, maar Wifi. Niet alle programma’s op je computer, maar in de cloud werken. Overal waar je rondloopt internet op je telefoon, laptop en tablet. De digitale wereld zweeft. Waar je ook komt, je bent zonder fysieke afhankelijkheden verbonden met alles en iedereen. Maar om die zwevende wereld mogelijk te maken, is er een keiharde, fysieke wereld. En dat beginnen we toch langzaamaan steeds vaker te zien. Russische schepen die internetkabels in de zee proberen te vernietigen – “he, internetkabels in de zee?” Datacenters die in onze landschappen verrijzen – “he, het zat toch in de cloud?” En wat te denken van de klimatologische impact van ons digitale gedrag. Lees meer
In deze aflevering spreken Allard en Matthias met Bernard van Gastel, Universitair docent Duurzame digitalisering aan de Radboud Universiteit.
-
Waarom we de impact van de strijd om AI-dominantie ondanks de hype schromelijk onderschatten
3 februari 2025 · 1 uur 1 min
AI en de mondiale race naar AI-dominantie zijn al maanden een grote hype, dus we weten allemaal dat er veel op het spel staat. Toch durft Paul Schenderling na het lezen van een aantal scherpe analyses de stelling aan dat we de impact van deze race nog steeds schromelijk onderschatten. AI-dominantie heeft niet alleen grote gevolgen voor producten, diensten en banen, maar zal naar alle waarschijnlijkheid ook de machtsverhoudingen in economieën wereldwijd op z'n kop zetten en een nieuw economisch tijdperk inluiden. In deze podcastaflevering legt Allard Amelink, onze podcasthost, Paul het vuur na aan de schenen: Waarom zou dit zo zijn? Wat betekent dit voor bedrijven, werknemers en burgers? Hoe kan Europa hier het beste op reageren? En wat kunnen wij zelf doen? Je hoort het allemaal in deze aflevering, waarin we je meenemen in een achtbaan en daarna weer netjes met beide voeten op de grond zetten (beloofd!). Lees meer
Bronnen en analyses die ten grondslag liggen aan deze aflevering:
Rob de Wijk, De nieuwe wereldorde.
Ronald Meester en Marc Jacobs, De onttovering van AI.
Henry Farrell en Abraham Newman, Underground Empire.
Daron Acemoglu en Simon Johnson, Power and Progress.
Karl Marx, Das Kapital.
Yanis Varoufakis, Technofeudalism.
McKenzie Wark, Capital is Dead.
Koen de Leus en Philippe Gijsels, De nieuwe wereldeconomie.
John Kenneth Galbraith, The Industrial State.
Ben je op zoek naar alternatieven:
- Gmail: Proton Mail
- Google Maps: Open Street Maps
- Instagram: Pixelfed
- X en Facebook: Bluesky of Mastodon
- Whatsapp: Signal
- Chrome: Brave
- Google Docs: gewoon een betaald abbonnement op Office 365 nemen of Open Office
- Podcasts: AntennaPod -
Hoe maak ik mijn vakantie duurzaam?
20 januari 2025 · 54 min
Afgelopen zomer gingen in Malaga 25.000 mensen de straat op omdat de Zuid-Spaanse stad volgens hen onleefbaar is geworden door de grote aantallen vakantiegangers en dagjesmensen. De publieke ruimte wordt overgenomen door de bezoekers, die troep en overlast veroorzaken. De huizenprijzen rijzen de pan uit. En het winkelaanbod raakt helemaal afgestemd op de bezoekers, in plaats van de bewoners. Ze vinden dat hun stad van hen wordt afgepakt. En op veel meer plekken klinken zulke signalen. Afgelopen december gingen ook in Amsterdam enkele tientallen mensen de straat op. Lees meer
En het aantal toeristen blijft toenemen. In Nederland en wereldwijd. En dat heeft gevolgen voor de draagkracht van lokale gemeenschappen en voor de draagkracht van de aarde. Want die toeristen komen niet allemaal met de fiets, maar veelal in auto’s, vliegtuigen en cruiseschepen.
Tegelijk: die vakantiegangers en dagjesmensen, dat zijn niet allemaal anderen. Dat zijn wij zelf ook. Kunnen we werken aan een duurzaam toerisme? En waar kun je rekening mee houden als je binnenkort je zomervakantie gaat boeken? Allard en Matthias gaan in gesprek met - Eke Eijgelaar en Harald Buijtendijk. Beide zijn duurzaam reizen-onderzoeker aan de Breda University of Applied Science
Cartoon van Jip van den Toorn
Cartoon vliegen over 50 jaar
-
Zes adviezen waarmee je het nieuws van 2025 kritischer en strijdvaardiger tegemoet kunt treden
6 januari 2025 · 46 min
Je herkent het wel: je wilt het nieuws niet zomaar voor zoete koek slikken en je wilt er ook niet moedeloos van raken, maar hoe doe je dat in hemelsnaam?! In deze aflevering geeft Paul op grond van zijn jarenlange ervaring met het maken van kritische analyses zes concrete adviezen hoe je het nieuws van het nieuwe jaar 2025 kritisch kunt volgen. Deze handvatten helpen je om het nieuws beter te begrijpen en mede daardoor helpen ze je ook om nieuwe ontwikkelingen strijdvaardiger tegemoet te treden. Kritiek is immers een machtig wapen, zeker in een tijd waarin op vele plekken de illiberale demagogen oprukken. Dus stay tuned en deel deze aflevering met medestrijders! Lees meer
Linkjes:
De film Thank You for the Rain.
Een paar kwalitatief goede, kritische, analytische kenniskanalen:
CarbonBrief
SOMO
Amnesty
Down to Earth Newsletter van The Guardian
International Resource Panel
Centre for the Understanding of Sustainable Prosperity (CUSP)
Heb je zelf suggesties voor goede kanalen? Mail ze naar post@justenoug.nl, dan melden we ze in het volgende bulletin.
-
Babette Porcelijn verbaast je opnieuw over verborgen impact (én we kondigen onze gloednieuwe productwijzer aan!)
16 december 2024 · 1 uur 14 min
Als je kijkt naar de wereld zoals Babette Porcelijn, dan waan je je Alice in Wonderland: achter elke deur zit een verborgen wereld en daarachter zitten nóg meer deuren met verborgen werelden. In dit gesprek vol eye-openers vertelt Babette over de verborgen werelden achter onze alledaagse producten. Én ze vertelt met welke concrete acties we samen een wereld kunnen winnen, letterlijk! Om vele betrokken Nederlanders zoals jij daarbij te helpen, hebben we bij Just Enough met de hulp van vele vrijwilligers maandenlang hard gewerkt aan een fantastisch hulpmiddel: de productwijzer. Blijf dus luisteren, want richting het einde van de podcast vertellen we je wat je met de productwijzer kunt en hoe we daarmee samen verandering bij bedrijven en overheden kunnen bewerkstelligen. Lees meer
Blijf op de hoogte van de productwijzer, via deze link.
Download prachtig vormgegeven bronmateriaal van Babette Porcelijn via deze link.
-
Hoe wij de ladder van opkomende economieën wegschoppen (en de enorme implicaties daarvan)
2 december 2024 · 59 min
De BRICS-landen verenigen zich tégen het Westen en dat moet ons zorgen baren, horen we de laatste tijd steeds vaker, bijvoorbeeld na de recent BRICS-top in Rusland. Maar waarom hebben de BRICS-landen genoeg van het Westen? Is het puur opportunisme of hebben ze er ook goede redenen voor? In deze aflevering hoor je zaken over het mondiale economische systeem die ongehoord zijn, letterlijk en figuurlijk. Je hoort aan de hand van sterke argumenten van de Zuid-Koreaanse econoom Ha-Joon Chang waarom wij in het Westen onbarmhartige Samaritanen zijn, en hoe dat zo gekomen is. Je komt te weten waarom beleidsrecepten, zoals importheffingen en staatssteun, die bij "orthodoxe" economen volstrekt uit den boze zijn, toch noodzakelijk zijn om als land de ladder richting welvaart te beklimmen. En je hoort wat de potentieel desastreuse consequenties zijn als Westerse landen vasthouden aan het huidige, onrechtvaardige mondiale economische systeem en vooral: hoe het anders kan. Uiteraard benoemen we ook wat jij als luisteraar kunt doen om eerlijk te handelen binnen een oneerlijk systeem. Lees meer
Bronnen:
Ha-Joon Chang, Bad Samaritans: The Guilty Secrets of Rich Nations and the Threat to Global Prosperity
Dani Rodrik, Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane World Economy
NPO-serie Ketens (over de herkomst van veelgekochte producten): https://npo.nl/start/serie/ketens/seizoen-1/ketens
-
Hoe stuur je bedrijven in de goede richting? De oud-CEO van Fairphone vertelt het je
18 november 2024 · 51 min
Je herkent het wel: vol ongeduld en onbegrip zie je dat bedrijven meestribbelen of zelfs tegenstribbelen bij de veranderingen die nodig zijn. Onze gast in deze aflevering, Eva Gouwens, oud-CEO van Fairphone en Tony's Chocolonely en daarvoor werkzaam bij onder andere Friesland a pina, weet er alles van. En ze weet óók hoe je bedrijven anders kunt vormgeven en kunt veranderen en hoe je daarmee kunt bijdragen aan baanbrekende oplossingen voor grote misstanden in productieketens. Allard en Paul vragen Eva naar haar ervaringen bij de verschillende bedrijven waar ze gewerkt heeft. Uiteraard komt ook ter sprake hoe jij als luisteraar een changemaker voor bedrijven kunt zijn. Lees meer
Filmpje leiderschap en de eerste volger: https://www.youtube.com/watch?v=fW8amMCVAJQ
-
Zo kun je beleggen in een betere wereld (en het is vaak nog rendabeler ook!)
4 november 2024 · 46 min
Aandeelhouderskapitalisme is steeds meer een synoniem geworden voor kortetermijngericht denken. Het doel is winstmaximalisatie, ten koste van alles. De aandeelhouder profiteert - mensen en de aarde betalen de prijs. Maar: bestaat er ook zoiets als postgroei-beleggen? Kun je beleggen voor een betere wereld? Dat hoor je in deze aflevering van Leven na de groei. En hoewel we in de aflevering nadrukkelijk alleen beleggingsadvies geven gericht op duurzaamheid en menswaardigheid, zijn er goede wetenschappelijke redenen om aan te nemen dat beleggingen in visionary companies (bedrijven met een duidelijke visie op het creëren van én economische én sociale én ecologische waarde) op lange termijn beter renderen. Lees meer
Boekentips:
- De bakermat van de beurs van Lodewijk Petram
- Built to Last van Jim Collins (over visionary companies) -
Een shirt dat niet 50 dagen, maar 50 jaar meegaat (met Dennis Storm en Matthijs Tersteeg)
21 oktober 2024 · 1 uur 4 min
SheIn – het gaat de laatste tijd veel over dit Chinese kledingmerk. Ze hebben een revolutie ontketend in de modewereld. Fast fashion bestond al – bijv. de Zara heeft een omlooptijd van ongeveer 3 weken om van design naar product te gaan. Maar SheIn weet dit terug te brengen tot slechts 3 dagen. En met succes: ze zijn nu de grootste kledingwebshop ter wereld. De kleding houdt het niet lang vol – meestal is het na een keer of 3 wassen stuk. Maar wie geeft dat, tegen die tijd is er al een compleet nieuwe collectie beschikbaar? Lees meer
Uiteraard is dit geen promo voor de ultra fast fashion. Want de kledingindustrie is één van de meest vervuilende ter wereld. En kleding wordt vaak gemaakt onder vreselijke omstandigheden. Niet bepaald binnen de draagkracht van mens en aarde. Hoe mooi zou het zijn om kleding te hebben die een halve eeuw mee kan gaan? Een droombeeld? Zeker niet!
In deze aflevering van Leven na de groei spreken Allard Amelink en Matthias Olthaar: Matthijs Tersteeg, van slow fashionmerk Achilles and the Tortoise en Dennis Storm, oprichter van Club Kakatua en voormalig presentator en programmamaker. Samen ontwikkelden zij een t-shirt dat 50 jaar meegaat. Ultra slow fashion dus. Ze praten over waarom de kledingindustrie zo vervuilend is, over de perverse prikkels in het systeem en over hoe het anders kan.
Hier vind je de crowdfunding van Achilles and the Tortoise:
https://crowdaboutnow.nl/campagnes/achillesxtortoise/