Alle afleveringen
95 afleveringen, van nieuw naar oud
-
Wetenschappers maken fouten en foutjes (en wij ook) - Scientias Podcast 94
30 oktober 2026 · 59 min
Fouten maken hoort bij wetenschap. Maar hoe goed zijn wetenschappers en wetenschapsjournalisten eigenlijk in het toegeven van hun eigen fouten? Lees meer
In aflevering 94 van de Scientias Podcast kijken Diederik Jekel en Krijn Soeteman kritisch naar hun eigen werk. Van een overdreven uitspraak over het Europese stroomnet en een verkeerde uitleg van digitale audio tot vergissingen over dinosauriërs en supergeleiding.
Ook duiken ze in de geschiedenis van de luchtvaart. Waren de gebroeders Wright werkelijk de eersten die met een gemotoriseerd vliegtuig vlogen? En wat leert die discussie ons over bewijs en het belang van herhaalbaarheid?
Tot slot bespreken we de replicatiecrisis in de wetenschap. Waarom worden positieve resultaten veel vaker beloond dan mislukkingen en waarom zijn juist die mislukkingen zo belangrijk voor wetenschappelijke vooruitgang?
00:00 Intro: fouten maken hoort bij wetenschap
01:25 De Internationale Dag van de Mislukking
04:11 Tijd om onze eigen fouten te bespreken
04:54 Hoe oud is het Europese elektriciteitsnet?
09:15 Gelijkstroom, wisselstroom en een verkeerde uitleg
13:33 Hoe werkt digitale audio eigenlijk?
19:33 Sampling, frequenties en de reconstructie van geluid
23:49 Edelgassen, de draaiende aarde en andere correcties
26:01 Een foutje met heel veel nullen
27:33 Dinosauriërs, fossiele brandstoffen en mergel
28:35 Wie vloog er als eerste? De gebroeders Wright?
32:04 Het omstreden verhaal van Gustave Whitehead
39:09 Bewijs, erkenning en herhaalbaarheid
40:42 Waarom mislukkingen belangrijk zijn voor wetenschap
43:49 Experimenteren en resultaten reproduceren
45:22 Supergeleiding en wetenschappelijke verrassingen
49:08 Publicatiedruk en de replicatiecrisis
51:06 Hersenonderzoek en de grenzen van fMRI
53:07 Hoe doen we eigenlijk goede wetenschap?
54:21 Statistiek en de gevaren van selectief analyseren
56:50 Nog een correctie over Kamerlingh Onnes
57:23 Afsluiting en aankondigingenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Met Nerds om de tafel van Scientias - Scientias Podcast 93
23 oktober 2026 · 1 uur 25 min
In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte Scientias-onderwerpen als onderwerpen voor echte nerds. Een mooie cocktail met voor ieder wat wils. Lees meer
En eerste live-opname van de Scientias Podcast 25 november 2026: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/
00:00 Twee podcasts aan één tafel
05:38 Waar komt het woord nerd vandaan?
07:54 Nerd als geuzennaam
10:05 Erbij horen en je eigen groep vinden
14:51 Rolf Hut: ongegeneerd enthousiast zijn
17:10 Nieuwsgierigheid zonder betweterigheid
20:09 Gewenste gasten en favoriete nerds
23:11 Bill James, Moneyball en honkbalstatistiek
27:38 Hoe wifi door een huis werkt
37:28 Felienne Hermans en vrouwen in programmeren
39:44 Jay Miner: van Atari naar Amiga
45:23 Demoscene en Isaac Newton
50:05 Kleine werelden en handen wassen
53:40 Drie vragen voor de natuurkundige
54:55 Hoe ASML EUV-licht gebruikt voor chips
1:04:38 Waarom computers warm worden
1:10:09 Dansen op maïzena
1:11:31 Luisteraarsvraag: populaire podcastafleveringen
1:15:09 Kun je je eigen internetprovider worden?
1:22:18 Afsluiting en een mogelijk feest bij aflevering 512See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Nobelprijs voor neutrino's: hoe IceCube het heelal onderzoekt - Scientias Podcast 92
16 oktober 2026 · 1 uur 5 min
Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde voor. Diederik en Krijn duiken in de werking van IceCube en bespreken ook de Nobelprijzen voor Scheikunde en Geneeskunde. En waarom bewegen we eigenlijk zoveel met onze handen als we praten? Lees meer
0:00 Introductie en terugblik
01:36 Vooruitblik: onze nieuwe AI-serie
05:04 Luisteraarsvraag: Diederiks handgebaren
08:53 Waarom praten we met onze handen?
12:14 Het McGurk-effect: hoe onze zintuigen samenwerken
19:33 De Nobelprijzen van 2026
21:57 Nobelprijs Geneeskunde: optogenetica
24:28 Nobelprijs Scheikunde: spiegelbeeldmoleculen
33:27 Terug naar de Nobelprijs voor Natuurkunde
36:20 Wat maakt neutrino's zo bijzonder?
39:41 Tsjerenkovstraling: sneller dan het licht?
42:48 Van water naar ijs: het ontstaan van IceCube
47:59 De aarde als filter voor neutrino's
49:37 Waar komen hoogenergetische neutrino's vandaan?
54:42 Kosmische bronnen opsporen
55:24 De eerste grote ontdekkingen van IceCube
57:17 Bert en Ernie en de peta-elektronvolt
59:56 Een nieuw venster op het heelal
01:01:40 Verdient fundamenteel onderzoek een Nobelprijs?
01:04:06 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Neutrino's! Wat zijn het eigenlijk? In aanloop naar de Nobelprijs Natuurkunde, no. 1 - Scientias Podcast 91
9 oktober 2026 · 57 min
Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen zij uit waarom neutrino's een nieuwe manier zijn om het heelal te bestuderen: ze zijn elektrisch neutraal en hebben slechts zelden wisselwerking met materie. Via velden, fundamentele krachten en bètaverval komen zij bij Pauli's hypothese van een onzichtbaar deeltje, Fermi's uitwerking en de eerste detectie van reactorantineutrino's door Cowan en Reines. De kubieke-kilometerdetector IceCube op de Zuidpool komt aan het einde kort ter sprake; de werking ervan en de kosmische ontdekkingen bewaren de hosts voor een volgende aflevering. Lees meer
Meer lezen:
Nobelprijs voor natuurkunde 2026: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/summary/
Hoe IceCube werkt: https://icecube.wisc.edu/science/icecube/
Hal West live-opname: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/00:00 Intro, luisteraarsactie en Scientias Live
05:15 De Nobelprijs voor Francis Halzen
07:20 Een nieuw venster op het heelal
12:25 Wat betekent een interactie tussen deeltjes?
16:30 Scalair, vector en tensor: wat is een veld?
21:41 De vier fundamentele krachten
25:00 Waarom neutrino's nauwelijks reageren op materie
28:30 Krachten voorstellen met golven en velden
31:00 Kwantumvelden en het W-boson
37:39 Hoe ontdek je iets dat overal doorheen vliegt?
41:00 Bètaverval en het antineutrino
42:55 Deeltjesbanen zichtbaar maken
47:31 Pauli voorspelt een onzichtbaar deeltje
50:10 Cowan en Reines detecteren reactorantineutrino's
54:43 Van een kernreactor naar IceCube: wordt vervolgdSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Wat hebben doping, mineraalwater en PFAS met elkaar te maken? - Scientias Podcast 90
2 oktober 2026 · 1 uur 1 min
Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden aangetoond. Lees meer
Het antwoord voert langs Robert Boyle, Bunsen en Kirchhoff, chromatografie, massaspectrometrie en Clair Patterson. Uiteindelijk komen al die ideeën samen in de manier waarop laboratoria tegenwoordig PFAS uit een watermonster halen, herkennen en zo nauwkeurig mogelijk meten.
00:00 Hoe meet je een miljardste gram PFAS?
03:16 De luisteraarsvraag: hoe voorkom je vervuiling?
05:10 Alberto Contador en een minuscuul meetbaar spoor
09:09 Robert Boyle en het begin van nauwkeurig meten
13:29 IJzer in water zichtbaar maken
19:38 Bunsen en Kirchhoff: elementen herkennen aan licht
26:31 De ontdekking van cesium
29:30 Hoe concentreer je een spoorstof?
33:21 Chromatografie: stoffen van elkaar scheiden
38:45 Massaspectrometrie: massa, lading en isotopen
42:37 Clair Patterson en de ouderdom van de aarde
46:27 Het probleem van loodverontreiniging
53:10 Hoe controleer je een PFAS-meting?
58:50 Van monster tot meetresultaatSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
PFAS in ons drinkwater en hoe werkt Geur eigenlijk? - Scientias Podcast 89
25 september 2026 · 1 uur 9 min
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over PFAS in het Nederlandse drinkwater. Wat zijn PFAS precies, waarom gebruiken we ze op zoveel plaatsen en wanneer vormen ze een risico? (en waarom we er echt zo snel mogelijk mee moeten proberen te stoppen). Lees meer
Daarna beantwoorden ze een luisteraarsvraag: hoe werkt geur eigenlijk? Van Aristoteles en het reukvermogen van zalmen tot herinneringen die door geur worden opgeroepen, communicerende planten en de werking van geurreceptoren op moleculair niveau.
00:00 Intro
01:15 PFAS in Nederlands drinkwater
02:59 Wat zijn PFAS eigenlijk?
05:04 Waarom zitten PFAS in blusschuim?
10:04 Duizenden verschillende PFAS-stoffen
13:59 Wanneer wordt PFAS schadelijk?
15:26 Hoe bepaalt het RIVM de grenswaarde?
20:04 Hoe zorgelijk is PFAS in drinkwater?
23:23 Hoe werkt geur eigenlijk?
25:10 Aristoteles en de eerste ideeën over geur
28:01 Geur bij de Egyptenaren
29:02 Hoe ruiken vissen onder water?
33:06 Hoe vinden zalmen hun geboorterivier terug?
36:08 Waarom roept geur zulke sterke herinneringen op?
43:03 Hoe is het reukvermogen geëvolueerd?
44:07 Planten communiceren met geurstoffen
46:07 Sluipwespen volgen chemische signalen
51:00 Hoe herkent onze neus verschillende geuren?
53:01 Zo werkt een geurreceptor
59:02 Hoe goed is de menselijke neus?
1:01:12 Een geurreceptor op moleculair niveau bekekenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Navier-Stokesvergelijking opgelost door AI? - Scientias Podcast 88
18 september 2026 · 1 uur 17 min
Wie krijgt het miljoen? En heeft AI nou wel of niet de Navier-Stokesvergelijking opgelost, een van de millenniumproblemen, opgesteld door het Clay Mathematichs Institute of Cambridge, Massachusetts (VS). Diederik legt uit aan Krijn hoe het nou eigenlijk zit met die vloeistofdynamica, een nogal pittige tak van de natuurkunde. Luister hier naar de 88ste aflevering van de Scientias Podcast. Lees meer
00:00:00 Introductie
00:01:32 Kaartjes voor het Wetenschapspodcastfestival
00:03:11 Heeft AI een groot wiskundeprobleem opgelost?
00:06:30 Wat kun je met een vergelijking?
00:09:32 De Navier-Stokesvergelijking voorspelt vloeistofstromen
00:12:16 Leonhard Euler en vloeistoffen zonder viscositeit
00:17:59 Navier voegt stroperigheid toe
00:23:21 George Gabriel Stokes komt tot dezelfde vergelijking
00:24:14 De geschiedenis kort samengevat
00:26:19 Computational fluid dynamics
00:28:55 Wervelingen en vorticiteit
00:31:29 Waarom drie dimensies zoveel moeilijker zijn
00:34:51 Waarom een mogelijke singulariteit ertoe doet
00:37:02 Het Millennium Prize Problem
00:38:05 Córdoba en Martínez-Zoroa zetten de eerste stap
00:42:42 Buckmaster en Alpöge schakelen AI in
00:46:05 Het laatste theorema van Fermat
00:51:32 Hoe Lean wiskundige bewijzen controleert
00:54:57 OpenAI mengt zich in de zoektocht
00:58:30 Samenwerkende autonome AI-agents
00:59:53 Tienduizend agents werken aan Navier-Stokes
01:01:11 De geclaimde oplossing
01:01:56 De strijd om prioriteit en erkenning
01:05:35 Wat betekent AI voor de wiskunde?
01:06:48 Het computerbewijs van het vierkleurenprobleem
01:10:25 Wie beheerst de wiskunde van de toekomst?
01:16:42 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Spectaculaire methode om exoplaneten te vinden met nieuwe telescoop, deel 2 - Scientias Podcast 87
11 september 2026 · 57 min
In aflevering 87 gaan we verder met de Nancy Grace Roman Space Telescope. Dit keer draait alles om de vraag wat deze ruimtetelescoop daadwerkelijk gaat ontdekken. Lees meer
Diederik legt uit waarom onze huidige methoden om exoplaneten te vinden een groot deel van alle planeten missen. Via gravitationele microlensing kan Roman juist planeten met wijde banen en zelfs losgeslagen planeten zonder moederster opsporen.
Daarna wordt het nog spectaculairder. Met een geavanceerde coronagraaf probeert Roman het verblindende licht van sterren zo nauwkeurig weg te werken dat het gereflecteerde licht van een exoplaneet zichtbaar wordt. Daarvoor gebruikt de telescoop maskers, vervormbare spiegels, duizenden actuatoren, interferentie en detectoren die afzonderlijke fotonen kunnen registreren.
Van Einstein en gekromde ruimtetijd tot diffractie, Airy-patronen en direct gefotografeerde exoplaneten: een diepe duik in de natuurkunde achter een van de bijzonderste ruimtetelescopen van dit moment.
00:00 Intro
00:57 Terugblik op de Roman-telescoop
01:51 Waarom een panoramatelescoop?
03:23 Wat is surveyastronomie?
04:25 Het Hertzsprung-Russelldiagram
05:05 Edwin Hubble en het uitdijende heelal
06:14 Roman en de zoektocht naar exoplaneten
06:52 Hoe Kepler exoplaneten ontdekte
08:34 De transitmethode uitgelegd
10:11 Waarom we zoveel exoplaneten missen
12:26 Het probleem van planeten met wijde banen
14:12 Meetbias en de kans op een transit
16:08 Wat is surveyastronomie in het Nederlands?
17:38 Microlensing als oplossing
18:52 Einstein en de kromming van ruimtetijd
22:48 Zwaartekracht als lens
24:14 Hoe microlensing werkt
27:04 Hoe een planeet zichzelf verraadt
28:33 Roman kijkt naar het centrum van de Melkweg
30:16 Honderden miljoenen sterren observeren
31:30 Planeten rond de snowline
32:29 Losgeslagen planeten zonder ster
35:03 Exoplaneten rechtstreeks fotograferen
38:30 Hoe werkt een coronagraaf?
38:53 Waarom een ster nooit een perfect puntje is
40:54 Het Airy-patroon
42:16 Waarom telescopen zel… -
Nieuwe ruimtetelescoop met bizar precieze appartuur, deel 1 - Scientias Podcast 86
4 september 2026 · 53 min
In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning. Lees meer
Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop.
Het verhaal blijkt te groot voor één aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing.
00:00 Intro
03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling
04:07 Buitenaards met Govert Schilling
05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig?
06:11 De spiegel van Roman
09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope?
10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2?
13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb
17:01 De panoramacamera van Roman
19:04 Donkere materie en donkere energie
19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen?
22:50 Wie was Nancy Grace Roman?
23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen
25:39 Waarom sterren twinkelen
27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk?
28:03 De uitvinding van de telescoop
29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop
31:58 Christiaan en Constantijn Huygens
34:05 Het probleem van chromatische aberratie
37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt
38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop
39:19 Gregory en Newton
42:57 Het Cassegrain-ontwerp
45:24 Wat is brandpuntsafstand?
49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop?
51:46 De optica achter het enorme beeldveld
52:40 Volgende week: exoplanetenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Black out en hoe we in Europa 6 minuten verloren - Scientias Podcast 85
28 augustus 2026 · 1 uur 10 min
In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden. Lees meer
https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe
https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje
00:00:00 Introductie
00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party
00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen
00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen
00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz
00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?
00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië
00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen
00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal
00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator
00:24:27 De ochtend van 28 april 2025
00:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet
00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken
00:42:18 De tweede oscillatie
00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen
00:48:55 De fatale kettingreactie
00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is
00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld
00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?
01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen
01:03:18 De synchrone compensator
01:05:19 De belangrijkste les van de serie
01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij
01:09:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Spookstroom in het netwerk en vliegen achter een eclips - Scientias Podcast 84
21 augustus 2026 · 1 uur 4 min
In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen. Lees meer
https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley
https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout
https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley
00:00:00 Introductie
00:02:09 De zonsverduistering van 2026
00:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle
00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?
00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan
00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?
00:20:10 De langste zonsverduistering
00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord
00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet
00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning
00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken
00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie
00:54:58 Wat is reactief vermogen?
00:58:41 Condensatoren als oplossing
01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel
01:03:21 AfsluitingVolg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Wat is waar en het stroomnet deel 3: Stroom door Nederland - Scientias Podcast 83
14 augustus 2026 · 1 uur 1 min
In deze aflevering beantwoorden Diederik Jekel en Krijn Soeteman een luisteraarsvraag over het verschil tussen het ontbreken van bewijs en bewijs voor afwezigheid. Aan de hand van piramideclaims, buitenaardse hypothesen en de maanlandingen bespreken ze hoe toetsbare voorspellingen een hypothese sterker of juist minder geloofwaardig kunnen maken. Lees meer
Daarna vervolgen ze de geschiedenis van het Nederlandse stroomnet. Van de eerste elektrische verlichting bij een spoorbrug in Zevenbergen en de pioniersrol van Willem Smit gaat het verhaal naar de elektriciteitscentrale van Kinderdijk, de eerste interlokale wisselstroomverbinding met Krimpen aan de Lek, transformatoren, de wet van Lenz en de noodzaak van een gesynchroniseerd elektriciteitsnet.
En 14 juli is 14 augustus natuurlijk!
00:00:00 Intro: waarheid, complotten en het stroomnet
00:01:32 Luisteraarsvraag: wanneer is ontbreken van bewijs relevant?
00:02:34 Piramides, verloren beschavingen en aliens
00:07:16 Alternatieve verklaringen vragen om eigen bewijs
00:09:50 Hoe toets je de alienhypothese?
00:12:22 De Bagdadbatterij en te grote conclusies
00:13:05 De vergelijking met de maanlandingen
00:15:34 Het olifant-in-de-woonkamer-experiment
00:19:58 Wanneer afwezig bewijs wél iets zegt
00:24:25 Verder met de geschiedenis van het stroomnet
00:28:01 Het begin van elektrische verlichting in Nederland
00:30:47 Het eerste elektrische licht bij Zevenbergen
00:35:24 De elektriciteitstentoonstelling van Parijs
00:41:02 Willem Smit, de Edison van de Lage Landen
00:43:13 De elektriciteitscentrale van Kinderdijk
00:46:22 De lift van Jan Smit laat de lampen dimmen
00:49:05 De wet van Lenz
00:50:37 Waarom het stroomnet gesynchroniseerd moet zijn
00:53:01 Het Nederlandse koppelnet
00:54:43 Van gelijkstroom naar wisselstroom
00:55:12 De stroomverbinding met Krimpen aan de Lek
00:55:54 Hoe een transformator werkt
00:57:05 Wisselstroom verovert Nederland
00:58:00 Vooruitblik: blindstroom en netstoringen
00:59:46 AfsluitingSee omnystudi…
-
De Wet van Murphy en Het stroomnet deel 2: War of the currents - Scientias Podcast 82
7 augustus 2026 · 1 uur 10 min
In deze aflevering onderzoeken Diederik Jekel en Krijn Soeteman de oorspronkelijke betekenis van de wet van Murphy als ontwerpprincipe voor veilige systemen. Via de spectaculaire raketsleeproeven van John Stapp gaat het verhaal naar de ontwikkeling van generatoren, elektromagneten en het elektriciteitsnet. Edison, Tesla en Westinghouse spelen vervolgens de hoofdrol in de felle strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom, die uiteindelijk de basis legde voor het moderne stroomnet. Lees meer
00:00:00 Intro: de stroomoorlog en de wet van Murphy
00:01:42 Luisteraarsvraag: wat bedoelde Murphy echt?
00:06:19 Wie was Edward Murphy?
00:06:49 Raketsledes, g-krachten en menselijke grenzen
00:15:37 John Stapp stelt zichzelf op de proef
00:18:24 Hoe de wet van Murphy ontstond
00:23:16 Veilig ontwerpen en de lessen van Fukushima
00:26:46 Hoe Murphy’s Law wereldberoemd werd
00:29:28 Van de wet van Murphy naar het stroomnet
00:31:04 De stroomoorlog tussen Edison en Tesla
00:34:16 Faraday en het ontstaan van de generator
00:42:36 Hippolyte Pixii en de eerste praktische generator
00:47:35 Elektromagneten en de Monster Magnet
00:49:46 Waarom gelijkstroom aanvankelijk favoriet was
00:55:49 Edison bouwt een compleet elektriciteitssysteem
00:59:46 Het grote probleem van laagspanning
01:01:39 Tesla gaat voor Edison werken
01:03:47 De elektrische stoel en Edisons vuile PR-strijd
01:07:00 Westinghouse en Tesla slaan terug
01:08:11 Niagara Falls beslist de stroomoorlog
01:09:42 Afsluiting en vooruitblikSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
De grootste machine ooit: het stroomnet, deel 1 - Scientias Podcast 81
31 juli 2026 · 1 uur 1 min
Wat gebeurt er als het elektriciteitsnet plotseling uitvalt? In deze aflevering duiken Diederik en Krijn in de geschiedenis en werking van de grootste machine die de mens ooit heeft gebouwd. Van Faraday, Tesla en Edison tot de uitdagingen van een moderne stroomstoring. Lees meer
Ook beantwoorden we een luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan. Wordt de maan daardoor lichter?
00:00 Intro: het stroomnet als grootste machine ooit
03:08 Luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan
05:27 Wordt de maan lichter door mijnbouw?
09:17 Helium-3 als mogelijke brandstof voor kernfusie
17:34 Waarom bevindt helium-3 zich op de maan?
22:46 Verandert maanbouw de baan van de maan?
25:55 Gevolgen voor zonsverduisteringen
26:18 Waarom het elektriciteitsnet onmisbaar is
27:58 Wat gebeurt er bij een langdurige stroomuitval?
33:00 Hoe start je een uitgevallen stroomnet opnieuw op?
35:04 De geschiedenis van elektriciteit
39:29 Galvani, Volta en de eerste batterij
43:17 Ørsted ontdekt de koppeling met magnetisme
46:32 Elektrolyse en de eerste experimenten met batterijen
50:01 Michael Faraday en elektromagnetische inductie
55:31 Waarom we wisselstroom gebruiken
58:00 Edison versus Tesla en de oorlog van de stromen
01:00:44 Vooruitblik en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
DNA in de rechtszaal - Scientias Podcast 80
24 juli 2026 · 1 uur 15 min
Hoe betrouwbaar is DNA-bewijs eigenlijk? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in de wetenschap achter forensisch onderzoek. Ze bespreken de geschiedenis van sporenonderzoek, van vroege autopsies en gifdetectie tot vingerafdrukken en moderne DNA-profielen. Lees meer
Boekaanbeveling: The Poisoner's Handbook, Debrah Bluhm (en ook In de naam van de roos van Umberto Eco)
00:00 De wetenschap achter true crime
00:51 Waarom is tachtig vier keer twintig?
11:16 Hoe bewijs je dat iemand schuldig is?
12:06 Wat is forensische wetenschap?
13:54 Julius Caesar als plaats delict
19:03 Song Ci en de verraderlijke vliegen
20:58 Arsenicum en de Marsh-test
27:37 Edmond Locard en het eerste politielaboratorium
29:13 Vingerafdrukken en de zaak-Rojas
32:04 Hoe betrouwbaar zijn haren, vezels en andere sporen?
36:11 DNA-vervuiling en de onschuldige Lukis Anderson
39:31 Het Spook van Heilbronn
41:55 Hoe werkt een DNA-profiel?
46:12 Alec Jeffreys en de ontdekking van de DNA-barcode
53:34 Restrictie-enzymen: DNA knippen zonder CRISPR
57:05 Moderne DNA-profielen en loci
1:00:33 Bayesiaanse statistiek in de rechtszaal
1:04:13 De prosecutor’s fallacy
1:05:18 De zaak-Lucia de Berk
1:07:47 Likelihood ratio: OM tegenover verdediging
1:12:00 Wat DNA-bewijs wel en niet bewijst
1:13:55 Boekentip en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
De Maanlanding een HOAX? - Scientias Podcast 79
17 juli 2026 · 1 uur 14 min
Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast Lees meer
0:00 Is de maanlanding echt gebeurd?
2:43 Waarom zoveel mensen twijfelen
6:59 Is de scepsis over de maanlanding toegenomen?
12:27 Vertrouwen in wetenschap en deskundigen
16:27 Hoe complotdenken werkt
20:01 Waarom complotverhalen aantrekkelijk zijn
23:53 De bewijzen voor de maanlanding
24:17 Waarom zo’n groot complot niet geheim blijft
33:53 De Sovjet-Unie als onafhankelijke getuige
38:03 Volgstations en radiosignalen
40:00 Reflectoren, maanstenen en ander fysiek bewijs
45:11 Van Allen-gordels en dodelijke straling
51:11 Extreme temperaturen op de maan
56:38 Waarom er geen sterren op de foto’s staan
59:37 Hoe live televisie vanaf de maan werkte
1:05:14 Waarom de vlag leek te wapperen
1:06:40 Wie zette de camera klaar?
1:08:57 De C op de maansteen en de ontbrekende krater
1:11:09 Waren de Apollo-computers niet te primitief?
1:12:31 Vertrouwen, woede en de slotconclusieSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Aflevering 7: Apollo 17, de Laatste Voetafdrukken - Scientias Podcast 78
10 juli 2026 · 1 uur 2 min
In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de Twin Towers, de hardnekkigheid van complotdenken en de kracht van materiaalkunde. Daarna reizen we door naar Apollo 17, de laatste bemande maanmissie, waarin geoloog Harrison Schmitt een ontdekking deed die nog altijd fascineert: oranje maangrond. Lees meer
00:00 Intro: Apollo 17 en de virale Twin Towers-video
00:55 De short over de Twin Towers gaat viraal
02:19 Waarom wetenschap soms scherp gebracht moet worden
03:15 Wat staal zo sterk maakt
05:10 Jet fuel, steel beams en materiaalkunde
07:34 Reacties, complotdenkers en wetenschappelijk denken
09:04 Sherlock Holmes-denken versus echte wetenschap
11:20 Waarom losse details misleidend kunnen zijn
14:03 Toeval bestaat: Tsutomu Yamaguchi
18:01 Kokura, Nagasaki en bizarre toevalligheden
21:18 Terug naar de maan: Apollo 17
22:33 De wetenschapsmissie waar iedereen op wachtte
24:38 De enige nachtelijke Saturn V-lancering
27:00 Waarom Apollo 17 ’s nachts moest vertrekken
28:59 Waarom Taurus-Littrow werd gekozen
32:00 Lage zon, schaduwen en landen op de maan
34:01 Countdownproblemen vlak voor vertrek
36:06 Een defecte diode en een knappe noodoplossing
38:21 De lancering van Apollo 17
39:29 De bemanning: Cernan, Evans en Schmitt
40:00 Harrison Schmitt: geoloog tussen testpiloten
42:00 Waarom Schmitt Joe Engle verving
44:00 De langste maanrit en de zoektocht naar vulkanisme
45:52 Oranje maangrond bij Shorty-krater
47:03 Waarom oranje glas zo bijzonder was
50:04 Wat het onderzoek op aarde onthulde
52:03 Waarom een geoloog op de maan onmisbaar was
53:04 Raindrop pattern en maanstof als archief
55:03 Wat alle Apollo-missies hebben opgeleverd
57:03 Wat maanstenen vertellen over het ontstaan van de maan
59:01 Kraters, bombardementen en verschuivende planeten
01:00:00 Space weathering en de geschiedenis van de zon
01:01:04 De maan als … -
Apollo 15 & 16 – De Kleine Grote Wetenschap - Scientias Podcast 77
3 juli 2026 · 1 uur 6 min
In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities werden. Met langere verblijven, een maanauto, nieuwe experimenten en wetenschappers die vanaf de aarde live meekeken, veranderde de maan ineens in een rijdend laboratorium. Lees meer
00:00 Intro: Apollo 15 en 16 als echte wetenschapsmissies
02:28 De Apollo-reeks gaat verder
03:00 Waarom Apollo 15, 16 en 17 de J-missies heten
04:30 De verwarrende nummering van Apollo
04:56 Apollo 1 en de ramp die NASA veranderde
08:00 Waarom Apollo 2 en 3 niet bestaan
10:00 Van testvluchten naar maanlanding
12:30 De J-missies: langer blijven, verder rijden, meer wetenschap
14:49 Afvalzakken op de maan als onverwacht experiment
17:54 Panspermie en de vraag hoe leven kan overleven
20:00 Astronauten, straling en medische data
20:39 Jim Irwin en de bijna-hartproblemen op de maan
25:17 Lichtflitsen in de ogen van Apollo-astronauten
27:37 Een simpel experiment met lichtdichte oogmaskers
31:34 Artemis en de toekomst van de maan
32:33 George R. Carruthers en UV-astronomie
37:12 De Far Ultraviolet Camera/Spectrograph van Apollo 16
40:16 De geocorona: de aarde met een spookachtige ring
42:31 Lyman-alpha en het licht van waterstof
44:38 Kosmische achtergrondstraling uitgelegd
47:12 Het Lyman-alpha-bos als röntgenfoto van het heelal
50:15 De Lunar Roving Vehicle: de duurste skelter ooit
52:13 Hoe de rover de wetenschap op de maan veranderde
53:27 De Genesis Rock en geologie op de maan
54:09 Live meekijken met de kleurencamera op de rover
54:52 Ed Fendell en de op afstand bestuurde maancamera
56:00 Waar was de cameraman op de maan?
58:29 Hoe kon de maanlanding in kleur worden uitgezonden?
1:00:00 Een slimme kleurencamera met draaiend filterwiel
1:01:51 Waarom context alles is in geologie
1:03:23 Vooruitblik naar Apollo 17
1:03:32 Wat deze missies laten zien over wetenschap
1:05:17 AfsluitingSee o…
-
Epidemiologie, wat is dat eigenlijk? Met Erna van Balen - Scientias Podcast 76
26 juni 2026 · 53 min
In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op vakantie en volgende week weer terug! Lees meer
https://scientias.nl/vreemde-taal-komt-er-beter-borreltje/
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0269881117735687
https://scientias.nl/kan-semaglutide-helpen-om-te-stoppen-met-roken-misschien-wel/
https://scientias.nl/nieuwe-techniek-stopt-bloedingen-binnen-seconden-met-extra-sterke-stolsels/
https://scientias.nl/medicijn-long-covid-vermoeidheid/
00:00:00 Intro
00:01:44 Kennismaking met Erna van Balen
00:02:00 Wat is epidemiologie?
00:02:23 John Snow, cholera en het begin van epidemiologie
00:04:11 Van promotieonderzoek naar wetenschapsjournalistiek
00:06:11 Hoe beoordeel je medische claims in het nieuws?
00:07:43 Correlatie is nog geen oorzaak-gevolgrelatie
00:09:22 Scientias-case: spreek je beter een taal na alcohol?
00:09:46 Hoe lees je een wetenschappelijk artikel?
00:11:18 Jargon, statistiek, confounding en bias
00:14:08 Survivorship bias uitgelegd
00:15:54 Randomized controlled trials en blinderen
00:20:35 WEIRD-groepen en generaliseerbaarheid
00:21:11 Wanneer is 'meer onderzoek nodig' zinvol?
00:23:39 Titels, nuance en rode vlaggen
00:25:07 Fase 1, 2 en 3 in klinisch onderzoek
00:28:29 Vragen die wetenschapsjournalisten moeten stellen
00:29:24 Semaglutide, Ozempic en stoppen met roken
00:32:58 Bloedstolsels, labonderzoek en medische beloftes
00:34:57 Fluvoxamine en vermoeidheid bij postcovid
00:37:24 Epidemiologie sinds corona
00:39:14 Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
00:40:51 Coronatesten, foutpositieven en foutnegatieven
00:42:35 Percentages, absolute aantallen en risico
00:45:53 UK Biobank en observationeel onderzoek
00:49:26 Financiering, farmaceuten en belangenverstrengeling
00:51:34 Ig Nobelprijs en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Apollo 14 – De Wederopstanding van Fra Mauro - Scientias Podcast 75
19 juni 2026 · 43 min
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? Lees meer
00:00:00 Intro en zomereditie
00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo
00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra Mauro
00:04:37 Waarom Fra Mauro zo interessant is
00:05:02 Oriëntatie op de maan: Tycho, Copernicus en Fra Mauro
00:06:25 Giovanni Battista Riccioli en de maan
00:09:12 Riccioli, Galileo en vallende voorwerpen
00:16:05 Experimenten in Bologna en de menselijke stopwatch
00:18:45 Almagestum Novum en wereldbeelden
00:20:46 Corioliseffect en argumenten tegen Copernicus
00:22:08 Telescopen, sterren en optische schijven
00:24:41 Riccioli's naamgeving van de maan
00:27:56 Wie was Fra Mauro?
00:29:05 Eugene Shoemaker en het belang van Fra Mauro
00:31:21 Waarom landen bij Fra Mauro lastig was
00:32:06 Apollo 14 keert terug naar Fra Mauro
00:33:56 Shepard en Mitchell landen op de maan
00:35:16 Big Bertha en lithopanspermie
00:36:26 Mogelijk aards gesteente op de maan
00:38:27 De maan, retroreflectoren en uitwisseling van gesteente
00:40:01 Meteorieten van Mars en de maan
00:41:56 Vooruitblik op Apollo 15, 16 en 17
00:42:19 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Apollo 13 – Het Wetenschappelijke 'Wat als?' - Scientias Podcast 74
12 juni 2026 · 41 min
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? Lees meer
00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde
00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel
00:07:51 Van Apollo 11 en 12 naar Apollo 13
00:08:19 Het ongeluksgetal 13 en de start van het verhaal
00:10:30 De zuurstoftank: een fout die jaren eerder begint
00:14:59 Een vergeten veiligheidsschakelaar
00:15:00 De beschadiging van zuurstoftank 2
00:17:34 De generale repetitie en het leegkoken van de tank
00:20:29 De lancering op 11 april 1970
00:23:27 Pogo-oscillaties tijdens de vlucht
00:27:41 De routinefase en de saaie tv-uitzending
00:28:18 Waarom de zuurstoftanks geroerd moesten worden
00:31:17 Kortsluiting en explosie in zuurstoftank 2
00:32:31 “Houston, we’ve had a problem”
00:33:17 Aquarius als reddingsboot
00:34:10 Het CO2-filterprobleem en ducttape
00:36:03 Wat ging er nog wél goed?
00:36:34 De S-IVB-impact op de maan
00:37:15 Foto’s en zwaartekrachtsmetingen rond de maan
00:39:16 De lessen van Apollo 13
00:40:01 Afsluiting en vooruitblik op Apollo 14See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Apollo 12 – Precisie op de Oceaan van Stormen - Scientias Podcast 73
5 juni 2026 · 51 min
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? Lees meer
00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies
00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond
00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding
00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie
00:11:15 Lanceren door geladen wolken
00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control
00:14:59 John Aaron herkent het patroon
00:16:35 SCE to AUX redt de missie
00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht
00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt
00:21:23 Translunar Injection en de derde trap
00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen
00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap
00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op
00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon
00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan
00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 3
00:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord
00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan
00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer
00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat
00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd
00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen
00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron
00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan
00:45:45 De maan als kind van de aarde
00:46:20 Seismologie op de maan
00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag
00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Apollo 11: One small step for man, one giant leap for Science! - Scientias Podcast 72
29 mei 2026 · 54 min
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? Lees meer
00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie
00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject
00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo
00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker
00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen
00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven
00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel
00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen
00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie
00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren
00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen
00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters
00:30:03 Astronauten leren denken als geologen
00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan
00:33:16 De experimenten van Apollo 11
00:33:56 De Laser Ranging Retroreflector
00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft
00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan
00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit
00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment
00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet
00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen
00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen
00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde
00:49:28 De astronauten zelf als experiment
00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels
00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 12
00:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Wat hebben we aan Apollo gehad, nr. 1: de start in Rusland en Duitsland - Scientias Podcast 71
22 mei 2026 · 54 min
In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan? Lees meer
Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart.
Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3
Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XE
Alan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=31500:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie
00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op?
00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo
00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA
00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen
00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan
00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken
00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof
00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof?
00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is
00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun
00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten
00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket
00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart
00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika
00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal
00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten
00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika
00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning
00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project
00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket
00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous
00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte
00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting
00:48:29 James Van Allen … -
Over oudheidkunde, nepvondsten en AI: wat weten we écht over het verleden? - Scientias Podcast 70
15 mei 2026 · 1 uur 23 min
Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? Lees meer
In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren.
Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel.
Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/
Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/
Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0
Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/
Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/00:00:00 Intro en Jona Lendering
00:01:57 Wat is oudheidkunde?
00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft
00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid
00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes
00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses
00:14:38 Crisis in archeologische communicatie
00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media
00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit
00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie
00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën
00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen
00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde
00:42:20 Wat misgaat in… -
Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69
8 mei 2026 · 57 min
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Lees meer
Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI
00:00:00 Intro: van programmeren naar AI
00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis
00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode
00:06:14 De ARC en computers met relais
00:10:07 Van binaire code naar assembler
00:13:12 Wie was Kathleen Booth?
00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren
00:20:20 Subroutines als recepten voor computers
00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I
00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode
00:31:39 Wat doet een compiler?
00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken
00:36:13 De eerste echte bug
00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering
00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling
00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten
00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken
00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd
00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning
00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision
00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI
00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie
00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie
00:55:25 Afsluiting en vooruitblikBeeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805
See omnystudio.com/list…
-
De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68
1 mei 2026 · 1 uur 4 min
In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code. Lees meer
00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga
00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis
00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?
00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis
00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven
00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden
00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?
00:17:52 Terug naar de computersaga
00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?
00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren
00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer
00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels
00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's
00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers
00:32:04 Programmeren als handwerk
00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls
00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur
00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte
00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen
00:51:07 Ada ontmoet Babbage
00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom
00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma
00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is
00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen
01:00:01 Hoe binair tellen werkt
01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik
01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AISee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67
24 april 2026 · 47 min
In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt. Lees meer
Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC
Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR800:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering
00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis
00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps
00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?
00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie
00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp
00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde
00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd
00:24:05 De fatale test begint
00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor
00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4
00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd
00:35:48 De radioactieve wolk over Europa
00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte
00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?
00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp
00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes
00:47:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Tsjernobyl deel 1 en hoe selecteren we wetenschapsnieuws? - Scientias Podcast 66
17 april 2026 · 41 min
In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers. Lees meer
00:00:00 Intro en vooruitblik
00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel
00:06:02 Wat is long covid precies?
00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd
00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt
00:19:34 De ontdekking in Forsmark
00:23:35 De avond voor de ramp
00:25:44 De veiligheidstest van reactor 4
00:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl
00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken
00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen
00:37:03 Wat is een RBMK-reactor?
00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende weekSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Hoe de ondergang van bepaalde wiskunde de redding van computers werd - Scientias Podcast 65
10 april 2026 · 1 uur 11 min
Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt. Lees meer
00:00:00 Intro
00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers
00:01:42 De inbound coast phase
00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen
00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?
01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dachtSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Teylers Museum en waarom het zo'n belangrijke plek is voor de wetenschap - Scientias Podcast 64
3 april 2026 · 1 uur 4 min
Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue. Lees meer
Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken
Shownotes:
https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn
https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap
https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers
https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museum
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63
27 maart 2026 · 1 uur 6 min
Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt... Lees meer
Shownotes:
Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/
http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4
00:00:00 Intro
00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering
00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen
00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!
01:05:15 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Bijzondere planeet ontdekt en hoe ASML de wereld maakt, computers deel 4 | Scientias Podcast 62
20 maart 2026 · 1 uur 9 min
In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is. Lees meer
Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg.
Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken.
Shownotes:
Planeet: https://scientias.nl/deze-vreemde-planeet-ruikt-naar-rotte-eieren/
http://dx.doi.org/10.1038/s41550-026-02815-8
Eerste foto ooit van Joseph Nicéphore Niépce: https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitzicht_vanuit_het_raam_in_Le_Gras uit ~1827 en https://www.hrc.utexas.edu/niepce-heliograph/
NASA L98-59 d https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/l-98-59-d/
Officiële TESS-pagina: https://science.nasa.gov/mission/tess/
ESPRESSO-pagina ESO: https://www.eso.org/sci/facilities/paranal/instruments/espresso.html
ASML-geschiedenis: https://www.asml.com/en/company/about-asml/history
En Philips NatLab: https://www.philips.nl/a-w/philips-museum/verhalen/130-years-of-philips.html
00:00:00 Intro aflevering 62
00:01:00 Recap vorige week
00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is
00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie
01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
AI en de taal van het leven en hoe maak je een computer deel 3 | Scientias Podcast 61
13 maart 2026 · 1 uur 8 min
In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider. Lees meer
Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst:
58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/
59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/
Shownotes:
EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/
http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5
Relais-computer:
https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738
IBM 604 (1948)
https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8
IBM 650 (1954)
https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk
00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap
00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA
00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA
00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA
00:13:31 Spreekt DNA echt een taal?
00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart
00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven
00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer
00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen
00:31:24 De race naar de transistor
00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio
00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière
00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben
00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderdeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
In de schatkamer van Boerhaave | Scientias Podcast 60
6 maart 2026 · 1 uur 22 min
Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum. Lees meer
Rijksmuseum Boerhaave: https://www.rijksmuseumboerhaave.nl/
Depot/collectie: https://mmb-web.adlibhosting.com/search/simple
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Kamerlingh Onnes en de Computer-deep dive, deel 2 | Scientias Podcast 59
27 februari 2026 · 1 uur 15 min
Een gloeilamp werd de belangrijkste basis van onze hedendaagse computer. Hoe dat zit hoor je in het tweede deel van deze podcast. We beginnen met een ode aan Heike Kamerlingh Onnes die ooit als eerste het koudste stukje in het hele heelal wist te creëren. En daarna dus waar transistors vandaan komen en hoe we als mens ooit bedachten dat het zo werkt. En dat is echt een gaaf verhaal. Lees meer
Shownotes:
Kamerlingh Onnes op Scientias https://scientias.nl/dankzij-de-ontdekking-van-kamerlingh-onnes-meer-dan-100-jaar-geleden-hebben-we-nu-de-mri-scanner/
0:00:00 Intro
0:01:41 Volgende week naar Boerhaave! Voor een podcast én voor nieuwe shorts.
0:04:40 Heike Kamerlingh Onnes: het koudste stukje op aarde en veel meer
0:34:51 De computer, deel 2: transistors! Of eigenlijk gloeilampen?
1:15:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Het verhaal van de computer, deel 1 en zwaartekracht meten in de ruimte? | Scientias Podcast 58
20 februari 2026 · 59 min
Het verhaal van... LISA, het plan om een zwaartekrachtgolvendetector in de ruimte te bouwen. En een nieuwe deep dive in het verhaal achter de computer. Achter eigenlijk alles wat we gebruiken. Onze levens beheerst en beheert. Maar zoals je van ons gewend bent beginnen we bij het begin. Rekenlinialen, de eerste echt mechanische rekenmachines (check zeker de shownotes) en dat wij ooit zelf het brein waren van een 'computer'. En veel meer. Lees meer
Shownotes:
Curta https://nl.wikipedia.org/wiki/Curta
Rekenliniaal https://nl.wikipedia.org/wiki/Rekenliniaal
Annie Jump Cannon https://nl.wikipedia.org/wiki/Annie_Cannon
0:00 Intro
2:00 LISA, zwaartekrachtsdetector in de ruimte? Komt ie er? Hoe werkt dat?
27:40 Wat zijn computers? Deel 1! Geschiedenis, rekenmachines, etc.
58:00 Afsluiting en komende afleveringen (wat zit er ín een computer, hoe bouw je dat?)See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Waarom brandwonden beter genezen bij mensen en laatste deel over Einstein telescoop | Scientias Podcast 57
13 februari 2026 · 1 uur 13 min
In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over waarom brandwonden bij mensen vermoedelijk beter genezen dan bij dieren. En deel drie in de zwaartekrachtgolvendetectorserie: is het het waard om zoveel geld te betalen voor de Einstein Telescoop? Lees meer
Shownotes:
https://scientias.nl/gek-genoeg-hebben-brandwonden-een-belangrijke-rol-gespeeld-in-de-evolutie/
Tsjirp: https://www.youtube.com/watch?v=TWqhUANNFXw
Brandwonden en mensen: https://doi.org/10.1002/bies.70109
0:00:00 Intro
0:01:03 Wat brandwonden met de menselijke evolutie maken hebben
0:17:44 De Einstein Telescope: hoe zit het ook weer? En mag het zoveel kosten?
1:12:02 Nog 14 jaar! Of niet. Afsluiting van 3-delige serieVolg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector? | Scientias Podcast 56
6 februari 2026 · 1 uur 5 min
In deze aflevering legt Diederik uit hoe je een zwaartekrachtgolfdetector bouwt. Voor hij dat doet legt hij uit hoe je aan de hand van tandglazuur kunt bepalen waar iemand geboren is. Allebei supervette onderwerpen! Lees meer
Shownotes:
Kortingscode voor https://www.highlightdelft.nl/ is SCIENTIAS10 (alleen voor dagtickets)
Einstein Telescoop: https://www.einsteintelescope-emr.eu/
00:00:00 Start
00:00:55 Luisteraarsvraag! Hoe weten we waar iemand geboren is, ook als je verder niets weet?
00:30:50 Highlight Delft!
00:32:28 Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector?
01:03:58 Einde van deel 2 over zwaartekrachtsgolven en meer
01:04:10 Volgende week: hoe zit het met het Einstein Telescoop-project in Limburg?See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Maanmissie Artemis II en de Einstein Telescoop | Scientias Podcast 55
30 januari 2026 · 1 uur 7 min
In de categorie: grootse projecten hebben Diederik en Krijn het deze week over de aanstaande ruimtemissie (Artemis II) naar de maan. Of beter: om de maan heen. En dan vooral: waarom ga je eerst om de maan heen en dan weer terug zonder te landen? Lees meer
Daarna gaan ze van start met een nieuwe deep dive, namelijk eentje een bad vol zwaartekrachtsgolven in. Hoe we dat kunnen meten, hoe de beoogde Einstein Telescoop dat moet gaan doen, maar eerst: wat zijn zwaartekrachtsgolven eigenlijk? Einstein wist zelfs niet zeker of ze er nou zouden zijn of niet.
Shownotes:
Artemis II-missie: De maan lonkt en Het lichaam als lab
De iconische foto met 'Earth rise' (wat eigenlijk niet kan)
De Einstein Telescope
00:00:00 Start
00:01:00 Intro Einstein Telescoop en Artemis II
00:02:00 De Artemis II-missie
00:28:20 De Einstein Telescoop: wat zijn zwaartekrachtsgolven?
01:06:07 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Over fononen, evolutie, stikstof én de oerknal | Scientias Podcast 54
23 januari 2026 · 1 uur 6 min
Diederik legt in deze podcast heel veel uit over elektronica die overal inzit, maar waar je nooit van gehoord hebt. MEMS, of Micro Electro Mechanical Systems. Fononen, ja, met een n. Fotonen komen ook even langs. Lees meer
Daarnaast gaan we enkele luisteraarsvragen beantwoorden, onder andere over stikstof, de oerknal en evolutie van vissen.
00:00:00 Intro
00:03:06 Piepkleine bevinkjes op een chip: surface accoustic waves (fononen :) )
00:28:46 MEMS: Micro Electro Mechanical Systems
00:40:25 Luisteraars/kijkersvragen: eerste vraag over evolutie en vissen
00:46:40 Wat gebeurt met vitaminepillen als ze over datum zijn? (en medicijnen)
00:49:35 Zouden alle dingen dezelfde kant op moeten draaien sinds de oerknal?
00:52:43 Kun je met zeoliet het stikstofprobleem oplossen?
01:05:25 Afsluiting en stel je vragen!See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 8: Abiogenese en hoe een defibrillator niets met een hartstilstand te maken heeft | Scientias Podcast 53
16 januari 2026 · 1 uur 12 min
Hoe kan leven ontstaan uit... dode dingen? Het is de grote vraag en in deze podcast legt Diederik Jekel uit hoe we daar nu over denken. Dit is voorlopig de laatste aflevering in de evolutiereeks. We hopen dat jullie er net zoveel plezier aan beleefd hebben. Lees meer
Daarnaast hebben Diederik en Krijn het over het falen van de defibrillator in films!
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 7: Waar komt de aarde vandaan | Scientias Podcast 52
9 januari 2026 · 1 uur 2 min
In aflevering 52 duiken Krijn Soeteman en Diederik Jekel in twee grote vragen. Eerst: wat zijn PFAS precies en waarom zijn ze zo hardnekkig? PFAS is een verzamelnaam voor duizenden fluorhoudende koolstofketens met een extreem sterke koolstof-fluor-binding. Daardoor zijn ze water- en vetafstotend en zitten ze in onder meer anti aanbaklagen, textiel en verpakkingen, maar ze breken ook nauwelijks af en kunnen zich ophopen in mens en milieu. Een Japans team laat zien hoe zinkoxide-nanokristallen met UV-licht zelfs PFOS voor een groot deel kunnen afbreken. Daarna gaat het over het ontstaan van aarde en zonnestelsel: een instortende gaswolk, waarschijnlijk getriggerd door een nabije supernova, vormt een draaiende schijf waar stof via “pebble accretion” uitgroeit tot planeten. De jonge aarde koelt sneller af dan lang gedacht en krijgt al vroeg oceanen. Lees meer
https://scientias.nl/licht-en-nanokristallen-breken-eeuwige-chemicalien-af
http://dx.doi.org/10.1039/D5SC05781g
00:00:00 Intro
00:01:10 PFAS! Kunnen we het toch oplossen?
00:29:03 Evolutie deel 7: de aarde, waar komt die vandaan?
01:01:10 AfsluitingVolg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 6: Maar waar komen de deeltjes dan vandaan? | Scientias Podcast 51
2 januari 2026 · 1 uur
In aflevering 51 gaat Diederik diep in op het ontstaan van het... ontstaan. Vanaf de oerknal naar het moment dat de elementen ontstonden tot ongeveer nu. Verder nog iets over waterstof en waarom we die stof misschien extra goed in de gaten moeten gaan houden qua broeikasgas. Lees meer
Dit is deel 6 over evolutie! Deel 5 is podcast 49 want nummer 50 was even een kerstspecial.
Shownotes:
- Scientias-artikel: Waterstof als groene redden? https://scientias.nl/waterstof-als-groene-redder-laten-we-toch-maar-voorzichtig-zijn-zeggen-onderzoekers/
- The Global Hydrogen Budget https://doi.org/10.1038/s41586-025-09806-1See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Kerst-mis 2025 | Scientias Podcast 50
26 december 2025 · 36 min
In de 50ste Scientias Podcast vertelt Krijn het verhaal van onze imaginaire beestenboel met een plekje voor Baudolino. Diederik heeft het over de voor hem grootste wetenschappelijke doorbraak én hij spreekt een heuse kerstrede uit. Lees meer
Shownotes:
Baudolino, Umberto Eco: https://nl.wikipedia.org/wiki/Baudolino
Blog van Jona Lendering met verhaal van Hans Overduin: https://mainzerbeobachter.com/2025/12/11/middeleeuwse-monsters/
Voor het hele kerstverhaal, zie ook het transcript bij de losse video:Hoofdstukken:
00:00 Intro
00:54 De zonnestand
01:27 Favoriete wetenschapsnieuws van het jaar van Diederik
06:09 Fabeldieren en het doorzien van nieuwe dingen: wat is echt en wat niet?
18:06 De wetenschappelijke kerstmis van Diederik
35:48 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 5: Moderne Evolutie | Scientias Podcast 49
19 december 2025 · 1 uur 2 min
Deze aflevering gaat over de moderne evolutietheorie. Darwin en de zijnen wisten veel, maar ook heel veel niet. Wil je alles weten over de moderne theorie? Luister deze aflevering of begin bij aflevering 45 voor alles over Darwin. Lees meer
00:00:00 Intro
00:00:55 Terugblik evolutie
00:05:57 Francis Colton
00:10:26 Men geloofde wel in evolutie, niet in het mechanisme erachter
00:13:06 Evolutie is niet voorspelbaar
00:13:36 Er bleven wel een paar ongemakkelijke vragen over:
00:16:13 Waarom zijn mensen eigenlijk saai?
00:20:23 Waarom was men aan het gokken naar de hoeveelheid genen? Hoe zat het ook alweer met DNA?
00:27:59 De ‘onnuttige’ delen dan?
00:30:55 Wat bepaalt welk ‘recept’ er wordt gebruikt
00:34:54 Bladgroenkorrels als kleine blauwalgen die in een plant leven
00:37:15 Waarom was het zo lastig om dat te accepteren?
00:39:46 Dat dingen op elkaar lijken betekent niet dat ze hetzelfde zijn: de walvis
00:42:38 Endosymbiose en Carl Woese
00:44:15 Great Oxidation Event
00:47:51 Hoe kan het nou dat bacteriën in ons doorgegeven worden aan de volgende generatie?
00:51:54 Het verhaal over longontsteking bij muizen
00:54:44 Resistentie tegen antibiotica
00:58:59 Samenvattend, nu heb je hopelijk een redelijk beeld van hoe evolutie werkt
01:01:07 AfsluitingVolg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 4: We Are Family Filogenetica | Scientias Podcast 48
12 december 2025 · 1 uur 11 min
We Are Family van Sister Sledge uit 1979 schalt misschien nu door je hoofd, want ja, eigenlijk zijn we allemaal een beetje familie van elkaar. Diederik legt uit hoe dat allemaal kan en vooral: hóe we dat eigenlijk weten. Weer een heel spannend stukje van de puzzel rond evolutie. Lees meer
Shownotes
Shoutout naar Cees en Mijn Biologie: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/
Pagina van Pierre Belon met de baanbrekende afbeelding: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8608302w/f74
00:00:00 Intro
00:00:56 We are family
00:01:42 Luisteraarsvraag: waarom is er bij de dinosauriërs geen intelligentie ontstaan?
00:03:00 Van welke dieren zijn er het meeste?
00:07:53 Nog een reden waarom onze intelligentie lastig is
00:10:31 Mail van Cees Mulder, mijnbiologie.nl
00:11:35 Terugblik aflevering vorige week
00:15:15 Het idee dat wij voort zijn gekomen uit dieren is helemaal niet recent
00:18:04 Pierre Belon: 1555, een baanbrekende afbeelding
00:24:32 Karl Ernst von Baer
00:26:01 Maar dan weet je nog steeds niet echt iets over de volgorde?
00:36:43 Wat is nou een oplossing?
00:40:31 Het echte bewijs zit dus in het DNA?
00:42:33 Een nieuwe vorm van leven in 1977
00:45:06 Hoe heeft men dit allemaal ontdekt
00:47:18 Filogenetica en het lezen van DNA
00:52:50 Hoe werkt dat in de praktijk: Human Genome Project
00:57:01 Aan de hand van hemoglobine verbanden leggen
00:59:06 Hoe nauwkeurig is het dan?
01:03:05 En hoe zijn ze hier dan allemaal achter gekomen?
01:03:05 Verschillen in hemoglobine
01:10:37 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 3: DNA et cetera | Scientias Podcast 47
5 december 2025 · 1 uur 1 min
Dit is deel 3 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman. Lees meer
Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 46, hadden we het over fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Deze aflevering gaat over hoe we het bestaan van DNA ontdekt hebben. Daarna volgt nog filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.
Ga lekker zitten voor deel 3, want DNA is een prachtige ontdekking en hoe we dat gedaan hebben.. nou!
Shownotes:
We hadden het over Mijn Biologie in het begin en die site kun je hier vinden: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/
De Double Helix-foto kun je hier vinden: https://doi.org/10.1096/fj.202000119Hoofdstukken:
00:00:00 Intro
00:00:45 De Scientias Podcast op de derde plek!
00:01:33 Luisteraarsvraag: haaientanden
00:05:34 Luisteraarsvraag: evolutietheorie & geloof
00:09:14 Hoe erfelijkheid werkt wisten we niet, maar dat erfelijkheid een ding was wisten we al even
00:12:35 Hoe bewijs je de erfelijkheid? Het zilvervos-experiment.
00:24:16 Hoe dacht men er in de tijd van Darwin over?
00:26:22 Maar in 1868 was DNA nog niet bekend, toch?
00:32:47 Erfelijkheid in eiwitten in plaats van DNA
00:34:33 Hoe zijn we nu achter de erfelijkheid gekomen
00:40:40 Hoe werkt DNA ook alweer?
00:48:28 Door naar James Watson, Francis Crick, Rosalind Franklin en Maurice Wilkins.
00:59:00 Volgende week hebben we het hier uitgebreid over
01:00:43 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 2: Diepgravende fossielen | Scientias Podcast 46
28 november 2025 · 1 uur 3 min
Dit is deel 2 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman. Lees meer
Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 45, hadden we het over Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Deze aflevering staat helemaal in het teken van fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Daarna volgen nog wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.
Ga lekker zitten voor deel 2, want er is echt veel over fossielen dat je nog niet wist!
Shownotes:
00:00:00 Intro
00:00:49 Reactie op de podcast van vorige week
00:05:50 Gevoel van antiwetenschap op het internet
00:11:17 Door naar fossielen!
00:17:59 Zijstapje Shen Kuo, theorie uit de 11e eeuw over klimaatverandering
00:20:03 Terug naar fossielen: Niels Steensen
00:27:07 Giovanni Arduino, wat heeft die ontdekt?
00:32:07 Terug naar Niels Steensen
00:33:37 De Britse vader van de geologie, William Smith
00:38:21 Naar het verhaal van Georges Cuvier
00:45:02 Mary Anning
00:51:18 Kan alles fossiliseren, wat zijn Diederik’s favoriete fossielen en hoe dateer je ze?
00:59:10 Hoe nu verder?
01:00:34 Shout-out naar Naturalis & Teylers Museum
01:01:44 AfsluitingBeeld: Credited to 'Mr. Grey' in Crispin Tickell's book 'Mary Anning of Lyme Regis' (1996), Public domain, via Wikimedia Commons
#scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin
See omnystudio.com/listener for privacy information.
-
Evolutie deel 1: Darwin en hoe kwam hij tot zijn idee? | Scientias Podcast 45
21 november 2025 · 1 uur 5 min
Dit is deel 1 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman. Lees meer
Het is een prachtig verhaal en we beginnen bij Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Daarna volgen nog verhalen over fossielen, wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoe het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.
Ga lekker zitten voor deel 1, want het is heel cool.
Shownotes:
Pagina 36 van Notebook B van Charles Darwin: https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-DAR-00121/3800:00 Intro
00:42 Vooruitblik: we duiken de komende weken de evolutie in
04:30 Wat is de moderne evolutietheorie?
08:00 Verschillende evolutietheorieën
23:21 Wie was Charles Darwin?
25:33 Zijstap, de uitvinding van het kopieerapparaat
30:49 Waarom hebben we het nu over Erasmus Darwin?
32:22 Waarom denken we bij evolutie aan Charles Darwin?
44:17 Het verhaal van de vinken & survival of the fittest
46:02 Na vijf jaar op reis:
52:06 Hoe kan het dat dieren zich aanpassen? Hoe reageerde de wereld daarop?
53:14 Hoe hielp het hele ‘konijnenverhaal’ hem dan?
57:27 Waarom wachtte hij zo lang met publiceren?
58:25 Hoe wist Darwin dat iets erfelijk kon zijn?
1:01:52 Volgende week: de fossielen
1:02:39 Het verschil tussen evolutie en evolutietheorie
1:04:05 AfsluitingBeeld special artwork: Door Herbert Rose Barraud - https://www.taringa.net/+info/charles-darwin-argentina-fue-y-sera-una_136c2o, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=106193486
#scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin
See omnystudio.com/listener for privacy information.