Alle afleveringen
81 afleveringen, van nieuw naar oud
-
De Gedachtestreep: Alain Van Hiel, 'Links vs Rechts'
11 augustus 2025 · 1 uur 21 min
Johan Braeckman spreekt met Alain Van Hiel, over zijn boek 'Links vs Rechts' (Borgerhoff & Lamberigts, 2022).De tegenstellingen tussen linkse en rechtse partijen waren nooit zo groot als vandaag. Betekent dit dan dat gewone burgers met een linkse of rechtse voorkeur ook zo verschillend zijn? Waarom bekeert iemand zich überhaupt tot een ideologie? En waarom moeten we de mens achter de ideologie bestuderen en niet de ideologie zelf? In 'Links vs Rechts' formuleert Alain Van Hiel een antwoord op deze vragen. Hij legt uit hoe de wetenschap historisch gezien vooral de rechtse mens bestudeerde en gaat in op de bevindingen uit al die onderzoeken. Zijn rechtse mensen intolerant? Bang? Agressief? Vastgeroest in hun ideeën? Maar ook de linkse mens ontspringt de dans niet. Zijn linkse mensen dan niet autoritair?Bevooroordeeld? Overdreven angstig voor doembeelden en het einde van de wereld? Discrimineren ze bepaalde groepen? Of zijn ze dan toch heiliger dan de paus? Dit boek is geen links of rechts pamflet, maar een psychologische analyse van de mens achter de ideologie.Alain Van Hiel is hoogleraar Sociale en Politieke Psychologie aan de Universiteit Gent en doceert jaarlijks aan bijna tweeduizend studenten uit verscheidene opleidingen. Hij is (co-)auteur van tientallen publicaties in internationale tijdschriften over ideologische houdingen en politiek extremisme.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Margriet van der Heijden, 'Ongekend'
8 augustus 2025 · 1 uur 16 min
Johan Braeckman spreekt met Margriet van der Heijden, over haar boek 'Ongekend' (Uitgeverij Nieuwezijds, 2022).Newtons wetten, Einsteins relativiteitstheorie, Schrödingers kat, de Ampère of Mendelejevs periodieke systeem van elementen ... Bijna iedereen kent natuurwetenschappelijke wetten, theorieën of eenheden die naar mannen zijn vernoemd. Maar naar vrouwen?Toch waren ze er al eeuwen: vrouwen die zich verdiepten in de natuurwetenschappen. Henrietta Leavitt ontwikkelde de methode waarmee Hubble de uitdijing van het heelal kon afleiden. June Almeida maakte voor het eerst de structuur zichtbaar van een verkoudheidsvirus dat de naam corona kreeg. Alice Ball ontwikkelde op Hawaii het eerste redelijk effectieve middel tegen lepra.Wie maar een beetje zoekt, komt er nog veel meer tegen: vrouwen die zich tegen de tijdgeest in en tegen de klippen op tot onderzoeker ontwikkelden, die ontdekkingen deden, ideeën ontwikkelden én die vaak daarna toch buiten de geschiedenisboekjes vielen.In de rubriek 'Ongekend' in NRC haalde Margriet van der Heijden de afgelopen jaren zulke vrouwen voor het voetlicht. Dit boek is een bundeling van deze biografische schetsen, aangevuld met niet eerder gepubliceerde portretten en een uitgebreid inleidend essay over vrouwen en natuurwetenschappen in verleden en toekomst. Margriet van der Heijden is deeltjesfysicus, hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de TU/e, en docent aan Amsterdam University College. Ze schrijft regelmatig voor NRC en schreef het voor de Libris Geschiedenis Prijs genomineerde boek 'Denken is verrukkelijk', over het leven van Tatiana Afanassjewa en Paul Ehrenfest. Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/ Lees meer
-
De Gedachtestreep: Geerdt Magiels, 'De kinderen van de rekening'
4 augustus 2025 · 1 uur 10 min
Johan Braeckman spreekt met Geerdt Magiels, over zijn boek 'De kinderen van de rekening', met illustraties van Sara Bervoets (Standaard Uitgeverij, 2023).Kinderen groeien en bloeien in een stimulerende omgeving waarin volwassenen veiligheid, aandacht en voeding voor lichaam en geest bieden. Omgekeerd heeft het ontbreken van materiële en mentale middelen een ondermijnende impact op levensverwachting en gezondheid, welzijn en prestaties in het latere leven. De eerste levensjaren van een kind zijn dus cruciaal.Geerdt Magiels gaat in dit boek op zoek naar de gevolgen van armoede voor kinderen. Hij maakt invoelbaar op welke manieren schaarste al van voor de geboorte levensbepalend is. Armoede is een blaam voor de samenleving en legt een hypotheek op de toekomst van iedereen door het verlies van psychologisch, sociaal, maatschappelijk en economisch kapitaal. Maar inzet loont, er is hoop. Het boek eindigt met succesvol gebleken methoden en strategieën die de kansarmoede van kinderen kunnen verlichten en hun een vruchtbare voedingsbodem geven om te floreren.Geerdt Magiels is bioloog en filosoof. In boeken, essays, artikelen, radioverhalen, tentoonstellingen en lezingen zoekt hij naar de juiste woorden en beelden om de complexiteit van de wereld begrijpelijker te maken, van de kronkels van de hersenen tot de zorg voor gezondheid.Sara Bervoets groeide op in een kunstenaarsgezin, wat niet altijd rozengeur en maneschijn was, maar wel de drijfveer is geweest om zich emotioneel te uiten via haar werk. In 2018 toonde Sara voor het eerst werk tijdens de solo-expositie 'Home', die een goed beeld schetste van haar grote passie: het belichten van sociaal onrecht, in volle breedte.Lees meer over De Gedachtestreep: https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Dirk Verhofstadt, 'Dagboek 1933'
1 augustus 2025 · 1 uur 17 min
Johan Braeckman spreekt met Dirk Verhofstadt, over zijn boek 'Dagboek 1933' (VBK - Houtekiet, 2022).Op 30 januari 1933 werd Hitler met de hulp van rechts-conservatieve politici rijkskanselier van Duitsland. Ze dachten hem onder controle te kunnen houden, maar, gesteund door het geweld van SA-knokploegen, draaide Hitler in enkele maanden de democratie de nek om. De Duitsers koesterden de illusie dat vrijheid voorgoed verworven was, maar al snel werden politieke partijen en vakbonden verboden, kranten gecensureerd, opposanten en Joden opgesloten in concentratiekampen. Ook vandaag komt het gevaar van extreemrechts. Er zijn veel overeenkomsten tussen hedendaagse extreemrechtse partijen en politici en de gebeurtenissen in de jaren dertig. Zoals hun aanvallen op de rechterlijke macht, hun kritiek op de media, hun voorstellen om medeburgers te verklikken, hun afkeer voor vreemdelingen, hun apocalyptische idee van een Omvolking, hun latente antisemitisme, hun afwijzing van internationale instellingen en verdragen, hun kritiek op de democratie en hun geflirt met autoritaire leiders. 'DAGBOEK 1933' laat in alle scherpte zien dat wat in nazi-Duitsland in nauwelijks één jaar tijd gebeurde, morgen weer kan plaatsvinden als extreemrechts aan de macht komt. Ook bij ons kan die nachtmerrie opnieuw werkelijkheid worden.Dirk Verhofstadt (1955) is doctor in de moraalwetenschap en voormalig professor Media en Ethiek aan de Universiteit Gent. Hij schreef politiek filosofische boeken zoals 'Het menselijk liberalisme', 'Pleidooi voor individualisme' en 'Atheïsme als basis voor de moraal' waarin hij resoluut kiest voor een seculiere samenleving.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Sofie Mulders, 'Waarom ik 40 jaar biefstuk en kaas at, en toen veganist werd'
28 juli 2025 · 1 uur 15 min
Johan Braeckman spreekt met Sofie Mulders, over haar boek 'Waarom ik 40 jaar biefstuk en kaas at, en toen veganist werd' (Pelckmans, 2022).Na veertig jaar vlees, zuivel en vis werd journalist Sofie Mulders eind 2019 in een klap veganist. Waarom ze die beslissing nam, vertelt ze in dit boek. Ze neemt u mee op een tocht door de veehouderij en legt uit welk leven landbouwdieren moeten leiden voor we een stuk kaas of biefstuk op ons bord zien liggen.Feiten en wetenschappelijke inzichten zijn daarbij haar leidraad. Ze spreekt met boeren, dierenartsen, slachthuismedewerkers, biologen en andere wetenschappers. Ze komt duistere zaken te weten, ontdekt hoe de waarheid niet altijd de beste vriend is van de vee-industrie, en hoe we als consument voortdurend om de tuin worden geleid.Naast de veehouderij onderzoekt Sofie Mulders ook zichzelf. Hoe hard verandert je leven als je een veganist bent? Wat moet je eten? Is het wel gezond? Nooit meer kaas, dat is toch niet te doen? Zit vlees eten niet in de genen van de mens? Hoeveel zin heeft het om veganist te zijn als je tot een piepkleine minderheid behoort? Maakt het iets uit voor het klimaat? En zijn veganisten toch niet ietwat fanatiek?Op deze en nog andere vragen zoekt ze gefundeerde antwoorden. De evolutieleer van Charles Darwin speelt een belangrijke rol in dit boek. Mensen als Richard Dawkins, Jeremy Bentham en Arthur Schopenhauer komen ook even langs. Nu u nog.Sofie Mulders (1976) is journalist. Ze studeerde Germaanse Taal- en Letterkunde aan de KU Leuven, gaf tien jaar les op een middelbare school en maakte toen de overstap naar de journalistiek. Vandaag schrijft ze voor De Morgen en Knack.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Joep Dohmen, 'Iemand zijn'
25 juli 2025 · 1 uur 35 min
Johan Braeckman spreekt met Joep Dohmen, over zijn boek 'Iemand zijn' (Ambo|Anthos, 2022).Hoe kunnen we ons leven vormgeven? In zijn magnum opus 'Iemand zijn. Filosofie van de persoonlijke vorming' laat filosoof Joep Dohmen zien op welke manieren wij ons kunnen ontwikkelen tot zelfstandige en betrokken mensen.We leven in een vloeibare tijd. Er zijn zoveel invloeden en zoveel opties. Er klinken zoveel stemmen en er is zoveel lawaai. Hoe kunnen we daarin overeind blijven en onszelf bewaren? Het is wel degelijk mogelijk dat we onszelf beter gaan begrijpen. We kunnen onze emoties en verlangens onderzoeken en gaandeweg ontdekken wat we echt willen. We zijn de voorbije decennia onze zelfdiscipline kwijtgeraakt en moeten dus opnieuw gaan oefenen. Hoe moeilijk de omstandigheden intussen ook zijn, we kunnen leren omgaan met de vele versnellingen en met meer aandacht leven in het hier en nu. We moeten weer leren om elkaar te waarderen en de onderlinge verschillen te verdragen. De voornaamste opdracht van vandaag is dat we het huis van de aarde weer bewoonbaar maken. Bij deze zoektocht naar praktische wijsheid kan de filosofie ons helpen.Wie zich werkelijk vrij en verantwoordelijk voelt, weet waarover zijn leven gaat.'Iemand zijn' van Joep Dohmen is een inspirerend boek over hoe je eigen levenspad te bewandelen: niet egocentrisch, maar authentiek en bewust van anderen.Joep Dohmen (1949) is emeritus-hoogleraar Ethiek en Filosofie. Momenteel is hij lector Bildung aan de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) te Utrecht. Hij schrijft onder meer over persoonsvorming (Bildung), moreel leiderschap en de kunst van het ouder worden.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Tom Regan, 'Pleidooi voor dierenrechten'
23 juli 2025 · 1 uur 6 min
Johan Braeckman spreekt met Joris Capenberghs, vertaler van het werk van Tom Regan (Uitgeverij Noordboek, 2022).Dieren zijn 'levensbewuste wezens' en beschikken over eigenwaarde. Daarom mogen wij, mensen, ze niet zonder meer als middel gebruiken of inzetten voor onze doeleinden. In de vleesindustrie of als proefdier in laboratoria bijvoorbeeld.Dit (kantiaanse) standpunt werkte de Amerikaanse filosoof Tom Regan (1938–2017) uit in 'Pleidooi voor dierenrechten' dat sinds de verschijning in 1983 een klassieker is. Tot op de dag van vandaag is 'Pleidooi voor dierenrechten' bijzonder invloedrijk. Het speelt een hoofdrol in het denken over dieren en allerlei debatten rondom dierenrechten. Dit meesterwerk verschijnt nu voor het eerst in een fraaie vertaling van Joris Capenberghs. Met een nawoord van dierenbeschermer Michel Vandenbosch.'Het is misschien wel de meest consistente en meest onwrikbare verdediging van dierenrechten.'- Tom L. Beauchamp, Georgetown University'Mocht het van de dieren afhangen, dan stond het meesterwerk van Tom Regan op elke leeslijst. Mocht het van mij afhangen, ook.'- Johan BraeckmanTom Regan (1938-2017) was hoogleraar filosofie aan de North Carolina State University. Zijn kantiaanse benadering van dierenrechten heeft nog altijd veel aanhang binnen en buiten de universiteiten. Hij schreef meerdere boeken over dierenrechten.Joris Capenberghs (1961) is cultuurhistoricus, antropoloog en vertaler. Hij beweegt zich als wandelaar, publicist, vertaler en curator op het snijvlak van landschappen, erfgoed, taal, artistieke expressie en natuurbeleving. Joris geeft lezingen over allerlei literaire, cultuurhistorische en eco-filosofische thema's. De laatste jaren begeleidt hij bij wijze van experiment ook enkele 'filosofische salons'. (Bron bio: Auteurslezingen.be)Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Achilles Cools, 'De veren van de pronkvogel'
21 juli 2025 · 1 uur 13 min
Johan Braeckman spreekt met Achilles Cools, over zijn boek 'De veren van de pronkvogel. Schoonheid en seksuele selectie' (Uitgeverij Noordboek, 2023).Niets is zo boeiend om te zien als het paarspel tussen twee seksen. Kunstenaar Achilles Cools verdiepte zich in de kracht van onweerstaanbare driften bij vogels. Hij trok daarvoor naar West-Papoea, tot bij de baltsplaatsen van de vele soorten paradijsvogels. In de haast ondoordringbare oerwouden leven deze fraaie pronkheren, wier praaldansen een spektakel zijn. De kunstenaar zag hoe de showmannen zich uitsloven voor een vrouwenjury en vergeleek ze met ijdeltuiten die hij kende van andere reizen. Altijd maken vrouwen de keuze voor de felste, de sterkste en de grootste siermaker. Alles voor de sier, alles voor de kunst.In deze persoonlijke kroniek neemt de kunstenaar je mee, en hij leidt je een wereld binnen die soms bevreemdend, soms mooi, dan weer beknellend, maar steeds verrassend is. Deze reis is een zoektocht naar het paradijs, naar de oertijd en naar onszelf. Hij biedt tussen de regels door inzicht in Darwins evolutietheorie en het aspect van de seksuele selectie.Achilles Cools is schilder, beeldhouwer, graficus, dichter en schrijver. Leven en werk vloeien bij hem in elkaar over. Alles wat hij doet, heeft met elkaar te maken. In zijn kunst staat natuur centraal. Lees meer
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: John Vandaele, 'De melkboer en de geschiedenis'
18 juli 2025 · 1 uur 21 min
Johan Braeckman spreekt met John Vandaele, over zijn boek 'De melkboer en de geschiedenis' (EPO, 2022).Dit boek is als een caleidoscoop. Aan de hand van kleine verhalen vertelt John Vandaele een grote geschiedenis. Twee wereldbranden en de lessen die daaruit werden getrokken, mensenrechten als medicijn tegen het eeuwige 'wieder en gieder', de hoogdagen van de welvaartsstaat en de aanvallen erop, de turbo van het neoliberalisme, de ecologische catastrofe, de crises van het systeem: het relaas omspant een kleine eeuw.Alles begint bij zijn grootouders, boeren op het West-Vlaamse platteland – hun eerste auto, hun wantrouwen tegen de nieuwe sociale zekerheid, hun boomgaard vol bijenkasten – maar loopt in een rechte lijn naar het leven in het 21ste-eeuwse Gent waar burgers mee het heft in handen nemen. Veel van wat zij beleven, weerspiegelt de grote politieke, economische en ideologische verschuivingen hier en in de rest van de wereld. Een persoonlijke intellectuele odyssee als een geschiedenis verteld vanuit de woonkamer, wijk en stad.John Vandaele is journalist bij MO*.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Thomas Hertog, 'Het ontstaan van de tijd'
16 juli 2025 · 1 uur 24 min
Johan Braeckman spreekt met Thomas Hertog, over zijn boek 'Het ontstaan van de tijd' (Uitgeverij Lannoo, 2023).Hoe komt het dat uit de oerknal een heelal is ontstaan waarin als bij wonder leven mogelijk is? Dit is misschien wel de grootste vraag waarover Stephen Hawking zich het hoofd heeft gebogen tijdens zijn buitengewone leven.Twintig jaar lang werkten Hawking en Thomas Hertog zij aan zij aan een nieuwe theorie van de oerknal die dit raadselachtig leefbare karakter van het heelal kon verklaren. Zij ontdekten een diepere laag van evolutie, verscholen in de prille beginfase van het universum, waarin de natuurwetten zelf leken te veranderen. Materie, krachten en de tijd verdwijnen bij de oerknal. Dit bracht hen op een revolutionair idee: wat als de wetten van de fysica niet in steen gebeiteld staan maar geboren worden, en samen met het jonge heelal mee evolueren?Hertog neemt de lezer mee op een wervelende ruimtereis langs zwarte gaten, kosmische hologrammen en ver terug in de tijd, naar onze allerdiepste wortels. Kort voor Hawkings overlijden publiceerden de twee kosmologen hun theorie, waarin ze een radicaal vernieuwend, darwiniaans perspectief op de oorsprong van ons heelal voorstellen. Een theorie die de manier waarop we naar de kosmos kijken op losse schroeven zet.Dit boek gunt je een blik achter de schermen van het baanbrekende onderzoek door twee topwetenschappers, van wie de vriendschap en passie voor het vak leidden tot een geheel nieuwe visie op de kosmos. De nieuwe theorie van Hawking en Hertog verweeft de oerknal dieper dan ooit tevoren met ons menselijk bestaan en geeft zo een nieuwe kijk op onze plaats in dit onmetelijk grote heelal. Lees meer
Thomas Hertog is een internationaal vermaard kosmoloog en hoogleraar aan de KU Leuven. Hij doctoreerde aan de universiteit van Cambridge en werkte als onderzoeker aan de universiteit van Californië en aan het CERN in Genève. Hertog bestudeert de oerknal op basis van de snaartheorie. Samen met zijn mentor en goede vriend S…
-
De Gedachtestreep: Bart Leeuwenburgh, 'De betoverde wereld van Balthasar Bekker'
14 juli 2025 · 1 uur 17 min
Johan Braeckman spreekt met Bart Leeuwenburgh, over zijn boek 'De betoverde wereld van Balthasar Bekker' (Boom, 2023).De Duivel, heksen, tovenaars, spoken, geesten, betoverden en bezetenen staan centraal in deze hertaalde bloemlezing uit 'De Betoverde Wereld'. Dit vierdelige boekwerk van de Nederlandse predikant en theoloog Balthasar Bekker (1634-1698) sloeg eind zeventiende eeuw in als een bom. Al direct na publicatie van de eerste twee delen in 1691 brak er een ware pamflettenoorlog uit.Wat had Balthasar Bekker gedaan? Op grond van zijn eigen interpretatie van de Bijbel en met argumenten ontleend aan de filosofie van Descartes (1596-1650) beargumenteerde hij dat allerlei verhalen over duivelse praktijken gewoon sprookjes waren. Bekker wilde het bijgeloof de wereld uit helpen, niet in de laatste plaats omdat onschuldige mensen als heks of tovenaar op de brandstapel eindigden.Niet iedereen nam hem dat in dank af. Bekkers onorthodoxe standpunt dat God de Duivel in de hel zou hebben vastgeketend was vooral streng gereformeerden een doorn in het oog. Als de Duivel geen macht had, wie was dan de veroorzaker van het kwaad op aarde? Misschien was Bekker zelf wel door de Duivel bezeten …Met ongewone verhalen als 'Spelden plassen in Kampen', 'De bezeten papegaai' en 'Bevallen van de Duivel' brengt Bart Leeuwenburgh in dit boek Balthasar Bekkers betoverde wereld opnieuw tot leven.Bart Leeuwenburgh (1960) werkt als universitair docent op de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. In 2009 publiceerde hij 'Darwin in Domineesland', over de vroegste ontvangst van het gedachtegoed van Charles Darwin in Nederland, en in 2013 'Het Noodlot van een Ketter', een biografie van Adriaan Koerbagh (1633-1669).Theoloog Balthasar Bekker (1634-1698) was een bestrijder van bijgeloof en daarmee een voorloper van de verlichting.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.Bekijk 'De Gedachtestreep' – Aflever… Lees meer
-
De Gedachtestreep: Lucretius, 'De natuur van de dingen'
11 juli 2025 · 57 min
Johan Braeckman spreekt met Danny Praet, over 'De natuur van de dingen', het boek van Lucretius. Lees meer
De Romeinse dichter Lucretius (99–55 vC), die zo hartstochtelijk het voortleven na de dood ontkende, leeft nog steeds voort door zijn geesteskind: het leerdicht 'De natuur van de dingen'. Een leerdicht loopt het risico voor een dichter te droog en voor een geleerde te frivool te zijn, maar als het slaagt dan valt het zowel bij dichters, denkers als geleerden in de smaak. Lucretius heeft met 'De rerum natura' deze grote hoogte bereikt.'De natuur van de dingen' is door schrijvers en dichters geroemd om zijn meeslepende stijl en rake beschrijvingskunst, geleerden zijn tot op heden getroffen door de rijkdom en de verscheidenheid aan onderwerpen: van atomisme tot magnetisme, van ontstaan tot vergaan van de aarde en de mens, filosofen treffen een uitdagende spanningsboog aan die reikt van levenskunst tot stervenskunst, van Epicurus tot Einstein.De rake en lyrische vertaling en de informatieve inleidingen van Piet Schrijvers brengen Lucretius' sublieme stijl en rijke geest tot in onze tijd. Het nawoord bevat bovendien een uitvoerige historie van de brede literaire en culturele invloed, die het werk van Lucretius in Nederland heeft gehad: van Vondel tot Nooteboom.'De natuur van de dingen' bevat tevens de door Piet Schrijvers volledig geredigeerde en bezorgde Latijnse tekst van 'De rerum natura'. Deze monumentale uitgave is de bekroning van een levenslange wetenschappelijke, essayistische en literaire betrokkenheid van Piet Schrijvers bij Lucretius.Piet Schrijvers is de Oikos-prijs van de Nederlandse classici toegekend, omdat hij op eminente wijze de klassieke literatuur onder de aandacht brengt van een groot publiek, en door het Prins Bernhard Cultuurfonds is zijn vertaling van Lucretius geëerd met de Martinus Nijhoff Prijs, de belangrijkste Nederlandse onderscheiding voor vertalers.
Danny Praet (°1968) studeerde Klassieke Filologie en Wijsbegeerte aan de Universiteit Gent. H…
-
De Gedachtestreep: Patrick Loobuyck, 'Wetenschap & Religie'
11 juli 2025 · 1 uur 23 min
Johan Braeckman spreekt met Patrick Loobuyck, over zijn boek 'Wetenschap & Religie' (Pelckmans, 2023). Lees meer
'Wetenschap & Religie' biedt een kritische en verhelderende kijk op een van de meest fascinerende kwesties die mensen van oudsher heeft beziggehouden: hoe kunnen religie, zingeving en geloof zich verhouden ten aanzien van kennis, rede en wetenschap? De interessantste thema's en de meest spannende momenten uit de geschiedenis van dit debat komen aan bod: de relatie tussen filosofie en christendom, de discussie over mirakels en de almacht van God, het debat over geloof en wetenschap in de islam, de veroordeling van Galilei en de enorme uitdaging van Darwins evolutietheorie.Patrick Loobuyck zoekt de nuance in de geschiedenis en zet de verschillende hedendaagse standpunten op scherp. Hij gaat zowel in op de visies van gelovigen als op die van atheïsten. Ook de recente inzichten inzake de evolutionaire oorsprong van moraal en religie worden in rekening gebracht. Met zijn benadering zet Loobuyck de lezer aan om geïnformeerd, open en vrij over de relatie tussen religie en wetenschap na te denken.
Patrick Loobuyck is als gewoon hoogleraar verbonden aan het Centrum Pieter Gillis van de Universiteit Antwerpen en is gastprofessor aan de vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap van de Universiteit Gent. Als moraalfilosoof is hij een belangrijke stem in het publieke debat.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Andreas De Block, 'Is links gewoon slimmer?'
9 juli 2025 · 1 uur 3 min
Johan Braeckman spreekt met Andreas De Block, over zijn boek 'Is links gewoon slimmer?' (LannooCampus, 2023). Lees meer
Wanneer academisch onderzoek ideologisch te eenzijdig is, zoals nu het geval is, dan verliezen zowel de wetenschap als de samenleving daarbij.Onpartijdigheid wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor goed wetenschappelijk onderzoek. Maar wat als die onpartijdigheid eigenlijk een illusie is? Hoe links of rechts zijn onze universiteiten? Of beter: hoe links of rechts horen ze te zijn?'Is links gewoon slimmer?' biedt een analyse van de rol van ideologie in het academisch onderzoek, en beargumenteert dat ideologische diversiteit, eerder dan neutraliteit, belangrijk is voor het maatschappelijke vertrouwen in de wetenschap en de betrouwbaarheid van resultaten. Het toont dat universiteiten inderdaad de linkse bolwerken zijn waarvoor vele rechtse critici ze houden. Daarbij verkent het de oorzaken en de gevolgen van die dominantie, en onderzoekt het de remedies voor die eenzijdigheid.Bovenal pleit dit boek voor een ideologisch diverse en inclusieve universiteit.
Andreas De Block is gewoon hoogleraar wijsbegeerte aan de KU Leuven. Hij is gespecialiseerd in filosofie van de geneeskunde en de cognitieve wetenschappen.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Michel Tanret, 'Het epos van Gilgameš'
7 juli 2025 · 1 uur 30 min
Johan Braeckman spreekt met Michel Tanret, over 'Het epos van Gilgameš' (Boom, 2001). Lees meer
De thematiek is van alle tijden: de jonge en overmoedige held, in dit epos Gilgameš, verricht heldendaden, meet zich met de goden en verkent alle gebieden tussen hemel en aarde, dit alles om de onsterfelijkheid te winnen. Maar het eeuwige leven blijft hem ontzegd.Het Gilgameš-epos begon rond 2000 v.C. vorm aan te nemen in het zuiden van Mesopotamië. Het groeide uit tot het eerste voldragen literaire werk van de wereldliteratuur. Rond 1200 v.C. kreeg het epos in elf Tabletten zijn klassieke vorm. Geheel compleet zijn de tekstgetuigen niet, maar na recente vondsten en nieuw onderzoek kan het Gilgameš-verhaal nu eindelijk behoorlijk worden gereconstrueerd en gepresenteerd.
Prof. dr. Michel Tanret is emeritus hoogleraar aan de vakgroep Talen en Culturen van het Nabije Oosten aan de UGent. Hij nam deel aan opgravingen in Irak en coördineerde een interuniversitair project over de geschiedenis van het oude Mesopotamië. Hij publiceert over de sociaal-economische geschiedenis en de landschapsgeschiedenis van Mesopotamië.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/
-
Boekvoorstelling: Aldo Leopold, 'Denken als een berg' met vertaler Joris Capenberghs, Johan Braeckman en Hans Van Dyck
7 juli 2025 · 57 min
Aldo Leopold (1887-1948) was een Amerikaans bosbeheerder, ecoloog, natuurbeschermer en auteur. Hij was hoogleraar aan de Universiteit van Wisconsin en is onder meer bekend als de auteur van A Sand County Almanac , nu dus (eindelijk) vertaald als Denken als een berg. Lees meer
‘Leopold is een gids voor een fundamenteel andere manier van omgang met de natuur, een fundamenteel andere manier van leven. Hij was een pionier op het gebied van natuurbeheer en -management. Hij meende dat een andere meer duurzame omgang met de natuur mogelijk was.’
(uit de recensie van Floris van den Berg, Kritisch lezen, Humanistisch Verbond)‘Het [boek] nodigt ons uit om onze diepe band met de wilde natuur te onderkennen en te beseffen dat "de aarde een gemeenschap is waartoe wij behoren". Wat waar was toen [Leopold] het schreef, geldt vandaag in het kwadraat.’
(uit de recensie van Gerda Sterk, Kritisch lezen, Humanistisch Verbond)In deze meeslepende, nog altijd actuele klassieker uit 1948 beschrijft Aldo Leopold het leven en de natuur om hem heen. Hij neemt ons mee door de seizoenen en toont aan de hand van concrete voorbeelden hoe alles met alles is verbonden. Uiteindelijk nodigt hij ons uit om onze verantwoordelijkheid op te nemen.
‘Op de dag dat we de aarde zien als een gemeenschap waartoe wij behoren, zullen we misschien met liefde en respect met haar omgaan.’ Hiermee legde Leopold de filosofische basis van wat we nu ‘milieu-ethiek’ noemen.
Leopolds meesterwerk verschijnt voor het eerst in Nederlandse vertaling, van de hand van Joris Capenberghs, samen met de originele tekeningen en enkele foto’s. Filosoof Johan Braeckman schreef het voorwoord, bioloog Hans Van Dyck het nawoord.
-
De Gedachtestreep: Stijn Bruers, 'Goed bedoeld'
4 juli 2025 · 1 uur 9 min
Johan Braeckman spreekt met Stijn Bruers, over zijn boek 'Goed bedoeld' (VBK - Houtekiet, 2023). Lees meer
Je wil de wereld verbeteren, maar dan liefst met wetenschappelijk juiste technieken? Effectief altruïst Stijn Bruers helpt je op de goede weg.Altijd het licht doven als je de kamer verlaat. Het is vast goed bedoeld, maar wat maakt het uiteindelijk uit in het grotere plaatje van de wereldwijde energievoorziening? Activisten, feministen, antiracisten en socialisten hebben het hart op de juiste plaats, maar bereiken lang niet altijd het doel dat ze voor ogen hadden. Sterker nog: met de beste bedoelingen is al veel kwaad aangericht.'Goed bedoeld' bevat dertig voorbeelden van irrationele dogma's die hun doel voorbijschieten. Het boek zal confronterend zijn en soms controversieel, maar is verplicht leesvoer voor wie écht iets wil bereiken als politicus, activist, sociaal geëngageerde burger of bewuste consument. Vind je een gezond milieu belangrijk of kom je op voor dierenrechten? Koop je soms lokale biovoeding of fair trade? Vermijd je producten met palmolie of kleding die gemaakt is in sweatshops? Wil je minder criminaliteit of minder CO2-uitstoot? Vind je veiligheid, rechtvaardigheid of gezondheid belangrijk? Kortom, wil je van deze wereld effectief een betere plaats maken? Lees dan dit boek.
Stijn Bruers (1981) is doctor in de natuurwetenschappen, doctor in de moraalfilosofie en master in de beleidseconomie. Hij is een rationeel ethicus, onderzoeker en activist die zich al jaren inzet voor goede doelen. Zo is hij ruim twintig jaar betrokken bij verschillende organisaties die werken op het vlak van milieu, dierenrechten en sociale rechtvaardigheid. Bruers is voorzitter en medeoprichter van Effectief Altruïsme België, een organisatie die rationeel denken en wetenschappelijk bewijs gebruikt om zoveel mogelijk goeds te doen.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Pieter Serrien, 'In opstand!'
2 juli 2025 · 1 uur 34 min
Johan Braeckman spreekt met Pieter Serrien, over zijn boek 'In opstand!' (Horizon, 2022). Lees meer
In de Lage Landen van de zestiende eeuw kwam een bonte groep rebellen in opstand. Ze noemden zich geuzen en streden tegen de katholieke onderdrukking, het Spaanse bewind en de behoudsgezinde regering. Wat volgde was een jarenlange spiraal van geweld, met vervolgingen, beeldenstormen, zeeroverij, staatsgrepen en bloedbaden. De geuzenopstand resulteerde in waanzinnig religieus geweld tussen katholieken en protestanten, een bloedige burgeroorlog, de revolutie van de Lage Landen, de stichting van calvinistische stadsrepublieken en de uiteindelijke breuk tussen noord en zuid, het latere Nederland en België.Na zijn succesvolle boeken over beide wereldoorlogen, neemt historicus Pieter Serrien zijn lezers mee naar een cruciale episode uit de geschiedenis van de Lage Landen. In zijn gekende stijl vertelt hij aan de hand van persoonlijke verhalen en aangrijpende getuigenissen het vergeten verhaal van de geuzen. 'In opstand!' is een totaal nieuwe blik op onze vaderlandse geschiedenis, voor zowel Nederland als België.Een actuele geschiedenis met zowel lokale verhalen als nieuwe inzichten over het verleden van de Lage Landen, waarin de opstandelingen zelf de hoofdrol spelen. Door persoonlijke getuigenissen te gebruiken brengt Serrien onze geschiedenis dichter bij dan ooit en dat in herdenkingsjaar (1572-2022, 450 jaar na het slagen van de geuzenopstand). Ontdek hoe de geuzen een breedgedragen verzetsbeweging vormden, ze een door klimaatverandering, prijsstijgingen en oorlogsdreiging geteisterde bevolking meekregen en hoe ze alles opofferden voor hun rebelse vrijheidsdroom.
Pieter Serrien (1985) is historicus en auteur van succesvolle boeken waarin persoonlijke getuigenissen van soldaten en burgers tijdens de twee wereldoorlogen centraal staan: 'Tranen over Mortsel' (2008), 'Oorlogsdagen' (2013), 'Zo was onze oorlog' (2014), 'Van onze jongens geen nieuws' (2015), 'Elke dag angst' (2016) e…
-
De Gedachtestreep: Ronald Commers, 'Elisabeths vraag'
23 juni 2025 · 1 uur 28 min
Johan Braeckman spreekt met Ronald Commers over zijn boek 'Elisabeths vraag' (Kvadrato, 2022).'Elisabeths vraag. Een wijsgerige rapsodie' is een ideeënboek waarin de auteur de briefwisseling tussen een prinses en een filosoof aangrijpt om rapsodisch na te denken over de broosheid van het menselijk bestaan. In het licht van falende zelfkennis, de onomkeerbaarheid van het leven, en de grenzen van de redelijke beheersing van al wat de mens overkomt, is Elisabeths vraag aan Descartes een vraag over kennis en begrijpen. Een queeste die zich blijvend opdringt omdat iedere ultieme fundering van wat een mens te doen staat altijd weer tekortschiet. Tegelijk reflecteert de auteur over de relatie tussen vrouwen en mannen, waarbij hij heeft getracht aan eerstgenoemden de wijsheid en aan laatstgenoemden de vertwijfeling te geven. Lezers die niet bevreesd zijn voor een boek waarin met historische personages en wijsgerige vragen wordt gespeeld zoals kinderen het doen met de poppen en de soldaatjes van hun verbeelding, zullen zich rapsodisch kunnen laten meevoeren door het labyrint van de 'ik'-persoon.Ronald Commers (°1946, Antwerpen), is emeritus gewoon hoogleraar wijsgerige ethiek en geschiedenis, wijsbegeerte van de nieuwe tijden, Universiteit Gent. Hij was ook jarenlang verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel en aan het Limburgs Universitair Centrum. Hij schreef zowel in zijn vakgebied als in dat van de studie van vrijmetselarij verscheidene boeken en artikels. Lees meer
Lees meer over 'De Gedachtstreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/
Lees een recensie van het boek door Benny Madalijns: https://www.humanistischverbond.be/kritisch-lezen/858/elisabeths-vraag-een-wijsgerige-rapsodie/
-
De Gedachtestreep: Anton van Hooff, 'Je hebt gewonnen, Galileeër'
20 juni 2025 · 1 uur 5 min
Johan Braeckman spreekt met Anton van Hooff over zijn boek 'Je hebt gewonnen, Galileeër' (Uitgeverij Omniboek, 2023). Lees meer
Prominente theologen en heidense intellectuelen sloegen elkaar vanaf de tweede eeuw met argumenten in fraaie bewoordingen om de oren. In 'Je hebt gewonnen, Galileeër' haalt oudhistoricus Anton van Hooff dit antieke debat uit de vergetelheid. Het debat ging eeuwenlang door, ook nadat Constantijn de Grote in 312 de christelijke godsdienst een voorkeurspositie gaf. De antieke intelligentsia legde het uiteindelijk af tegen de 'Galileeërs', een scheldnaam voor de oude christenen. 'Credo quia absurdum', oftewel 'ik geloof omdat het absurd is', zegevierde.
Anton van Hooff (1943) was tot 2008 hoofddocent klassieke geschiedenis aan de Universiteit Nijmegen. Hij schrijft voor diverse kranten en tijdschriften en geeft lezingen over onderwerpen uit de klassieke geschiedenis. Van Anton van Hooff verschenen onder andere 'Klassiek', 'Athene' en 'Sterven in stijl'.
Lees meer over 'De Gedachtstreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Koen Lemmens, 'Het wankele recht van spreken'
16 juni 2025 · 1 uur 11 min
Johan Braeckman spreekt met Koen Lemmens over zijn boek 'Het wankele recht van spreken. Pleidooi voor een herwaardering van het vrije woord' (Lannoo, 2023). Lees meer
Mag een universiteit een spreker met extreme standpunten uitnodigen? Mogen enkel zwarte mensen het werk van een zwarte auteur vertalen? Is het verstandig dat een wetenschapper zaken verzwijgt om paniek te vermijden? En mogen we met alles lachen, zelfs als we denken dat de microfoon uitstaat?Vrijheid van meningsuiting was lang de verlichte vrijheid bij uitstek. Ze liet auteurs toe om oneerbiedig uit te halen, onbevreesd voor God of gebod. Ook al was die vrijheid nooit helemaal onbeperkt.In recentere tijden heeft de samenleving meer aandacht gekregen voor de schaduwzijden van die ruime expressievrijheid. Moet alles wat gezegd kan worden écht worden verwoord? Moet het recht niet strenger zijn bij de beteugeling van misbruiken van de uitingsvrijheid? Moeten we als samenleving niet kordater optreden tegen verspreiders van fake news en opruiers die feitenvrij polariseren? Kunnen we onfatsoenlijke stemmen niet beter van het forum bannen?Koen Lemmens gaat op zoek naar het belang en de culturele betekenis van de vrijheid van meningsuiting in een democratische samenleving. Met de vaste overtuiging dat een klimaat waarin je vrij kunt spreken altijd te verkiezen is boven een samenleving die al te gemakkelijk teruggrijpt naar opgelegd zwijgen.
Koen Lemmens is hoogleraar publiekrecht aan de KU Leuven en verbonden aan de Global Campus of Human Rights (Venetië). Hij doceert en publiceert voornamelijk over mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en de verhouding tussen mensenrechten en populaire cultuur. Hij is een gewaardeerde en genuanceerde stem in de media.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Michael Vlerick, 'Waarom we niet gelukkiger zijn'
13 juni 2025 · 1 uur 5 min
Johan Braeckman spreekt met Michael Vlerick over zijn boek 'Waarom we niet gelukkiger zijn. Van zelfzuchtige genen naar de kunst van een vrijer leven' (Lannoo, 2024). Lees meer
Rebelleer tegen je natuur en word diepgelukkigWaarom blijft kritiek langer hangen dan een compliment? Waarom bedenken we talloze doemscenario's voor de toekomst? Waarom vallen we zo gemakkelijk ten prooi aan stress, depressie, impulsiviteit, verslaving en jaloezie? Waarom zijn we niet gelukkiger, ook niet als we daar objectief gezien alle reden toe hebben?Al deze vragen hebben hetzelfde antwoord: door onze genetische programmering. We zijn evolutionair helaas niet gemaakt om permanent gelukkig te zijn. Integendeel, onze evolutionaire erfenis zadelt ons op met chronische ontevredenheid en zwartkijken.Zijn we dus gedoemd om ongelukkig te zijn? Helemaal niet. Ondanks onze natuur is geluk wel degelijk mogelijk. Wetenschapsfilosoof Michael Vlerick toont hoe je je lot in eigen handen kunt nemen. Hij vertaalt eeuwenoude inzichten en praktijken – van het boeddhisme tot het stoïcisme – naar een concreet plan, met aandacht voor de kracht van meditatie en moderne doorbraken in de wetenschap van geluk.
Michael Vlerick is wetenschapsfilosoof en doceert aan de universiteit van Tilburg. In zijn werk past hij evolutieleer toe op belangrijke filosofische vragen. Hij schreef boeken voor een breed publiek over kritisch en wetenschappelijk denken en over samenwerken in een globale wereld.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Dominique Willaert, 'Niet alles maar veel begint bij luisteren'
6 juni 2025 · 1 uur 15 min
Johan Braeckman spreekt met Dominique Willaert over zijn boek 'Niet alles maar veel begint bij luisteren' (EPO, 2023). Lees meer
Hoe zien de bewoners van Ninove, Aalst en andere Zuid-Oost-Vlaamse vlekken hun streek? Dominique Willaert wandelde er rond en luisterde naar hun verhalen.'Marginale driehoek', 'wingewest voor extreemrechts', 'culturele pechstrook tegen de taalgrens'. Voor wie er niet woont, is het simpel om de Denderstreek te borstelen. Maar hoe zien de bewoners haar eigenlijk zelf? Auteur Dominique Willaert wandelde vier maanden rond in Ninove, Aalst, Denderleeuw, Zottegem, Herzele en andere Zuid-Oost-Vlaamse vlekken. Het leverde een parelsnoer van verhalen op. Over de teloorgang van de fabrieken, de afbraak van sociale huisvesting en de tijd dat de volkshuizen draaiden als een tierelier. Maar ook over een voormalig Kamerlid dat 's ochtends vroeg naar het OCMW tuft en zijn koffer vult met het beste vlees van de voedselbank ('zelf gehoord van mijn loodgieter!'), Facebookposts die viraal gaan en het Vlaams Huis in Ninove. En ten slotte ook over de vraag hoe om te gaan met groepen die Vlaams Belang stemmen. Spoileralert: de auteur roept op in dialoog te gaan.
Dominique Willaert is columnist en essayist, theater- en documentairemaker. Hij was twintig jaar actief als artistiek leider van Victoria Deluxe. Bij EPO publiceerde hij onder andere 'Dansen op een ziedende vulkaan. Een onderzoek naar de woede en het onbehagen in onze cultuur' (2022).
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Peter Algoet, 'Vrank en vrij, maar mens!'
30 mei 2025 · 1 uur 12 min
Johan Braeckman spreekt met Peter Algoet over zijn boek 'Vrank en vrij, maar mens!' (Acco, 2024).Vrijzinnig humanisme is eeuwenoud en tegelijkertijd piepjong. Al in de klassieke oudheid had je dappere mensen die op een vrije en vranke manier hun gedachten kenbaar maakten, zoals de dichter Diagoras van Melos. En nog eeuwen vóór onze jaartelling was er al sprake van humanistische leefregels, zoals de 'gulden regel' van Confucius, als aanzet tot altruïsme. Vandaag strijden vrijzinnige humanisten voor gelijke rechten voor onder andere de lgbtqia+-gemeenschap, verzetten zich tegen antidemocratische tendenzen en bieden jongeren ruimte om te experimenteren.'Vrank en vrij, maar mens!' biedt een toegankelijke inleiding tot het vrijzinnig humanisme.Je verkent de kernwaarden, visies en praktijk van de levensbeschouwing op het gebied van wereld, mens, samenleving en zingeving. Daarnaast biedt het boek inkijk in de onderbouwing van een pedagogisch project van een vrijzinnig humanistische school. Je krijgt een uniek beeld op de historische wortels van het humanisme en de vrijzinnigheid met praktische tips voor de 21ste eeuw.Peter Algoet (°10/05/59) werkte als filosoof 15 jaar bij het Humanistisch Verbond. Als coördinator van de educatieve dienst en van de studiedienst stond hij aan de wieg van talloze acties, initiatieven en projecten. Hij was jarenlang bestuurslid bij de afdeling HV Gent. Hij was ook 10 jaar werkzaam in het SO, IVG-School, o.a. als leerkracht NCZ en filosofie. Hij publiceerde reeds vroeger over (on)geloof, vrijzinnig humanisme en filosoferen met kinderen. Lees meer
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Tom Hannes, 'U bevindt zich hier'
23 mei 2025 · 1 uur 15 min
Johan Braeckman spreekt met Tom Hannes over zijn boek 'U bevindt zich hier' (Horizon, 2024).Er trekt een gigantische klimaatverschuiving over onze Aarde, maar toch reageren we traag en ontoereikend op de vele alarmerende berichten van wetenschappers. Hoe komt dat? Tom Hannes toont hoe we verlamd worden door stokoude, achterhaalde filosofische ideeën. Ideeën die zingeving ergens anders zoeken dan hier, in het dunne, levensvatbare laagje rond de Aarde. Gewapend met zijn oude liefde, het zenboeddhisme, en een handvol klassieke en moderne schilderijen, biedt hij een alternatieve zingeving aan. Een die ons oproept tot actie en die begint met de evidentie zelve: 'u bevindt zich hier'.Tom Hannes (º1970) was lange tijd zenboeddhistisch monnik. Hij is therapeut, theatermaker en columnist bij De Standaard en doctoreert aan de Technische Universiteit Eindhoven over klimaat, technologie en zingeving. Hij schreef verscheidene alom geprezen filosofische boeken, waaronder 'Zen, of het konijn in ons brein' (2009), 'Een kleine meditatiegids' (2018) en 'Leven in het n'u (2019).Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Magda Michielsens, 'Even Verlicht'
16 mei 2025 · 1 uur 25 min
Johan Braeckman spreekt met Magda Michielsens over haar boek 'Even Verlicht' (Acco, 2024).Het sextet dat in dit boek aan bod komt, bestaat uit beroemde vrouwen: Rosa Luxemburg, Ayn Rand, Hannah Arendt, Susan Neiman, Martha Nussbaum en Elisabeth Badinter. Ze genieten alle zes een grote bekendheid en een blijvende invloed. Hun oeuvre bestrijkt een breed terrein, ze staan op leeslijsten van studenten, liggen in de boekhandels, worden vaak geciteerd ... Ze behoren met andere woorden tot de canon. De zes vrouwen uit dit boek zijn 'Even Verlicht'. Wanneer ze niet expliciet steunen op de Verlichting, baseren ze zich toch op de ratio om de wereld en het leven door te lichten. Rationaliteit en Verlichting vormen de gemeenschappelijke grond waarop ze staan. Vooruitgang verwachten ze van de rede, het kritisch denken en de wetenschap. Zelf durven zij te denken, ze laten het geloof in vooruitgang niet los en streven naar emancipatie. Vrijheid en zeggenschap voor de burgers zitten in hun teksten ingebakken. Ondanks hun gelijkluidende vertrekpunt blijken de (politieke) conclusies van deze zes filosofes ver uit elkaar te liggen. Waar die verschillen vandaan komen, is de drijvende vraag achter de portretten die in dit boek worden gepresenteerd.Magda Michielsens (1944) is doctor in de Letteren en Wijsbegeerte, gespecialiseerd in Ethiek (Universiteit Gent, 1973). Zij doceerde Vrouwenstudies aan de Radboud Universiteit (Nijmegen) en aan de Universiteit Antwerpen. Vrouwen in de filosofie en representatie van vrouwen in de media zijn de onderzoeksterreinen waarop zij uitvoerig heeft gepubliceerd. Ze geeft regelmatig lezingen over vrouwen in de filosofie.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer
-
De Gedachtestreep: Henri Heimans en Dirk Verhofstadt, 'KZ-syndroom'
9 mei 2025 · 1 uur 15 min
Johan Braeckman spreekt met Henri Heimans en Dirk Verhofstadt over hun boek 'KZ-syndroom' (Houtekiet, 2024). Lees meer
KZ-syndroom is het postconcentratiekampsyndroom, een vorm van posttraumatischestressstoornis. Het doet zich voor bij mensen die in de kampen leefden onder voortdurende bedreiging van de dood of verminking. Ze kenden na de bevrijding intense angsten, nachtmerries en pijn. Hun emotionele wonden worden soms overgedragen op volgende generaties.De ouders van Henri Heimans waren tijdens de oorlog elk actief in het verzet. Ze werden door de Gestapo opgepakt, gemarteld en gedeporteerd. Zijn Joodse vader doorstond Breendonk, Auschwitz en een dodentocht naar Ebensee. Zijn moeder, een talentrijke violiste, kwam zwaar beschadigd terug uit Ravensbrück en kreeg dan nog de gruwelijke dood van haar eerste man, actief in het Joodse verzet, te verwerken. Pas na de bevrijding ontmoetten ze elkaar. Zij leed aan het KZ-syndroom, met zware migraines, angsten en suïcidepogingen.De Pano-reportage over Schild & Vrienden waarin Dries Van Langenhove en zijn medestanders de Holocaust bagatelliseerden, raakte Heimans diep. Hij legde klacht neer wegens negationisme. Hij voert strijd voor de mensenrechten en tegen haatzaaierij en racisme. Samen met Dirk Verhofstadt reisde Heimans door Europa naar de kampen en andere plekken waar zijn ouders terechtkwamen. Het resultaat is een beklijvende zoektocht en tegelijk een waarschuwing voor het gevaar van extreemrechts.Henri Heimans (1948) is magistraat op rust na een carrière van 45 jaar bij Justitie, in diverse hoedanigheden. In 2015 ontving hij de Prijs voor de Mensenrechten vanwege zijn inzet voor geïnterneerde personen.Dirk Verhofstadt (°1955) is moraalfilosoof en auteur van verschillende politieke, filosofische en historische boeken. In 2023 publiceerde hij 'Dagboek 1933. Het gevaar van extreemrechts'.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/blog/1752/de-gedachtestreep-aflevering-57-henri-heimans-en-dirk-verho…
-
De Gedachtestreep: Stine Jensen, 'Goddeloos'
2 mei 2025 · 52 min
Johan Braeckman spreekt met Stine Jensen over haar boek 'Goddeloos' (Prometheus, 2024). Lees meer
'Goddeloos'Hoewel Friedrich Nietzsche God in de negentiende eeuw al doodverklaarde, is nog steeds het grootste deel van de wereldbevolking gelovig en worden nog steeds uit naam van het geloof vreselijke dingen gedaan. Toch lijkt het strijdbare atheïsme van weleer verdwenen. Stine Jensen houdt een vurig pleidooi voor een radicaal, maar ook teder atheïsme, dat vrijmoedig van zich laat horen wanneer het gaat om hete hangijzers: van boa tot boerka, van slachten tot seksuele voorlichting, van gebedsruimte tot modest fashion en weigerambtenaren. Alleen in een seculiere samenleving is de mogelijkheid tot vrijheid van geloof én ongeloof gegarandeerd.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Sebastien Valkenberg, 'In het voetspoor van de vooruitgang'
25 april 2025 · 1 uur 36 min
Prikkelende ode aan het menselijk vernuft. Lees meer
Terwijl de somberte van de krantenpagina's walmt, gaat filosoof Sebastien Valkenberg op pad. Is het echt vijf voor twaalf? Voor zijn nieuwe boek bezocht hij laboratoria, productielijnen en industrieterreinen. Hij sprak ondernemers en onderzoekers, wereldverbeteraars en wetenschappers, luisterde naar studenten en patiënten. Hij zag uitvindingen die wel wonderen leken.
De 'kreupele' kan weer lopen dankzij het exoskelet. Zaadtechnologen laten jonge sla groeien in een bloedhete woestijn. En kaas? In plaats van een koe heb je er straks een laboratorium voor nodig. Exit veestapel, vaarwel bio-industrie. Zo gaat het in het tijdperk van de mens. Dat is goed voor de mens én het milieu én het klimaat.
In het voetspoor van de vooruitgang doet verslag van een roadtrip door een zinderende tijd. Sebastien Valkenberg voert ons naar onder meer Enkhuizen, Barneveld en het Vlaamse Nieuwpoort en biedt een prikkelende ode aan het menselijk vernuft en doorzettingsvermogen.
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Alexander Roose, 'De vrolijke wijsheid'
18 april 2025 · 1 uur 14 min
Johan Braeckman spreekt met Alexander Roose over zijn boek 'De vrolijke wijsheid' (Pelckmans, 2016).Hoe moet je leven en denken? Rusteloos zocht Michel de Montaigne (1533-1592), door velen beschouwd als de eerste echt moderne mens, naar een antwoord op deze vraag. Alexander Roose beschrijft op meeslepende wijze hoe Montaigne tegenslag en ontgoochelingen overwon, en wat wij van hem kunnen leren.Michel de Montaigne schreef niet voor ons. Hij begon zijn gedachten te noteren om greep te krijgen op zichzelf. Zijn 'Essays' behoren tot de boeiendste filosofische teksten ooit. Montaigne leefde in een tijdperk van wetenschappelijke omwentelingen, godsdienstoorlogen en politieke instabiliteit. Zijn 'probeersels' zijn een therapie, een zelfportret en een publieke bekentenis. De gentleman-filosoof dialogeert met filosofen uit de oudheid – stoïcijnen, sceptici, epicuristen – voor wie filosofie altijd meer was dan een theorie. Want moedig en waarachtig leven, dat wil Montaigne.Alexander Roose is de auteur van 'La Curiosité de Montaigne' (Parijs, 2015). Hij publiceerde in 'Le Dictionnaire Montaigne' en 'Montaigne Studies'. Voor acteur Koen De Sutter schreef hij de monoloog 'Montaigne'. Hij doceerde aan de universiteit van Cambridge en was fellow in Clare College. Tegenwoordig is hij docent Franse literatuur aan de Universiteit Gent. Lees meer
Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.
-
De Gedachtestreep: Danny Praet, 'Satan'
11 april 2025 · 1 uur 2 min
Johan Braeckman spreekt met Danny Praet over zijn boek 'Satan' (Borgerhoff & Lamberigts, 2024).Over het boekDe duivel is duizenden jaren oud en kent vele gedaantes. Of hij nu Satan of Beëlzebub of Mephistopheles of Lucifer heet, hij blijft mensen ook vandaag nog ongemeen boeien.In dit boek vertellen we zijn geschiedenis. Het ontstaan van deze figuur in het antieke Midden-Oosten en zijn ontwikkeling in jodendom, christendom en islam.Maar we kijken ook naar andere tradities, zoals demonen en bezetenheid in Afrikaanse culturen, de evolutie van de duivel in de middeleeuwen en de moderne tijd, zwarte magie en hekserij, Goethes 'Faust' en beroemde films zoals 'The Exorcist'.Rijk geïllustreerd toont dit boek ook de visuele verbeelding over Satan en de zijnen.Over de auteurDanny Praet (°1968) studeerde Klassieke Filologie en Wijsbegeerte aan de Universiteit Gent. Hij was aspirant en postdoctoraal onderzoeker bij het FWO-Vlaanderen, tot 2005. Hij was in Gent eerst verbonden aan de vakgroep Romaanse Talen, waar hij bij Marc Van Uytfanghe werkte; daarna aan de vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen, waar hij Herman De Ley opvolgde als docent antieke en middeleeuwse wijsbegeerte. Hij was een van de stichtende leden van BABEL, Belgische Associatie / Association BELge voor de studie van religies. In 2012 werd hij lid van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB). In datzelfde jaar organiseerde hij de eerste Belgische deelname aan de Internationale Filosofie Olympiade (IPO) en in 2016 verwelkomde Gent leerlingen en leerkrachten vanuit de hele wereld voor de 24ste IPO. Van 2007 tot 2013 was hij lid van een aantal expert panels voor religie en wijsbegeerte van het FWO en het FRS. Vanaf 2014 was en is hij lid van diverse raden van de oude en de nieuwe Academia Belgica in Rome. Hij werd gewoon hoogleraar in 2020. Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/. Lees meer