Alle afleveringen
62 afleveringen, van nieuw naar oud
-
51 (Deel 2). Wu - De winnaar die nooit won
3 november 2026 · 57 min
In dit tweede deel gaan de Nobele Heren in op het leven en werk van de Chinees-Amerikaanse deeltjesfysicus Chien-Shiung Wu. Hoewel zij (ondanks 23 nominaties!) de Nobelprijs nooit ontving, voerde zij het cruciale experiment uit waarmee ze aantoonde dat Yang & Lee met hun theoretische voorspellingen gelijk hadden. Lees meer
Ruben bekent aan Luuk dat hij voorafgaand aan deze aflevering nog nooit van Wu had gehoord. Toen hij tijdens de voorbereiding leerde hoe indrukwekkend en invloedrijk haar carrière was, riep dat een gevoel van schaamte op. Hoe kan ze zo onderbelicht zijn gebleven in de geschiedschrijving? Een gesprek over seksisme in China en Amerika, asymmetrisch bètaverval en het gemis van thuis.
-
51 (Deel 1). Yang & Lee - De aap en de Boeddha
27 oktober 2026 · 1 uur 11 min
In 1957 ontvingen Chen-Ning Yang en Tsung-Dao Lee de Nobelprijs voor hun diepgravende onderzoek naar de zogeheten pariteitswetten, wat heeft geleid tot belangrijke ontdekkingen rondom elementaire deeltjes. Lees meer
Verdiend, maar de vrouw die de prijs eveneens verdiende voor dit werk, Chien-Shiung Wu, kreeg hem nooit. Daarom delen de Nobele Heren de aflevering op in twee delen: een voor de mannen, en een voor de vrouw die buiten de schijnwerpers werd gehouden.
In dit eerste deel van de aflevering duiken de Nobele Heren in pariteit en de bijbehorende verwarring. Werkt het universum symmetrisch? Wat betekent dat? En wat heeft de voorkeur: mooie symmetrie of verstoringen in de voorspelbare orde? Een gesprek over spiegelsymmetrie, een voorkeursrichting en de Apenkoning Sun Wukong.
-
50. Shockley, Bardeen & Brattain - De bescheiden barbecueër
20 oktober 2026 · 1 uur 12 min
De Nobele Heren bereiken hun 50ste aflevering! Dat vieren ze met een gloednieuwe introtune, een gelikt podcastplaatje, en een verhaal over computerchips! Lees meer
In 1956 ging de Nobelprijs voor Natuurkunde naar William Shockley, John Bardeen en Walter Brattain voor hun onderzoek naar halfgeleiders en hun ontdekking van het transistoreffect. Ruben neemt Luuk mee in de innerlijke werking van een computerchip en diens belangrijkste bouwsteentje: de transistor. Een gesprek over halfgeleiders, elektrische signalen en een spermabank voor hoogbegaafden.
-
49 (Deel 3). Kusch - Ultieme precisie
13 oktober 2026 · 30 min
In dit derde deel gaan de Nobele Heren in op de precisiemetingen van Polykarp Kusch, waarmee hij het magnetische moment van het elektron uiterst nauwkeurig wist te meten. Deze waarde is vandaag de dag een van de meest nauwkeurig bevestigde voorspellingen in de geschiedenis van de natuurkunde. Een gesprek over quantumelektrodynamica (QED), quantum loops en het benaderen van zekerheid. Lees meer
-
49 (Deel 2). Lamb - Gevulde leegte
6 oktober 2026 · 57 min
In dit tweede deel gaan de Nobele Heren in op de Lamb-verschuiving. Dan denk je het atoom te kennen, en ligt het toch net even anders. Oh, en een vacuüm is kennelijk nooit écht leeg. Ruben en Luuk bespreken wat ze vinden van wetenschap die niet zo een-twee-drie uit te leggen valt. Een gesprek over orbitalen, virtuele fotonen en de eekhoorn en de mier. Lees meer
-
49 (Deel 1). Lamb & Kusch - Structuur in de structuur
29 september 2026 · 1 uur 13 min
De Nobele Heren komen aan bij een stevig natuurkundig verhaal, en daarom delen ze het op in drie delen. In 1955 ging de Nobelprijs namelijk naar twee afzonderlijke ontdekkingen: (1) Willis Lamb ontdekte een zeer klein foutje in de theorie rondom de fijnstructuur van waterstof, en (2) Polykarp Kusch mat een zeer kleine afwijking van de theorie voor het magnetisch moment van het elektron. Twee kleine foutjes die uitmondden in een cruciale uitbreiding van onze kennis over het atoom. Lees meer
In dit eerste deel zet Ruben met Luuk op een rijtje wat in de voorgaande afleveringen allemaal over atomen aan bod gekomen is, en hoe de theorie ze destijds omschreef. Een gesprek over (jawel) het atoommodel, bruikbare metaforen en meerlijnigheid.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar afleveringen 21, 37, 38 en 39? Deze helpen bij het verhaal.
-
48 (Deel 2). Born & Bothe - Gek op buizen
22 september 2026 · 32 min
In dit tweede deel van de aflevering gaan de Nobele Heren in op Walther Bothe. In 1954 won hij de Nobelprijs voor zijn coïncidentiemethode en de ontdekkingen die hij daarmee deed. Ruben legt aan Luuk uit waarom die methode zo belangrijk is: het liet stellig zien dat licht écht uit pakketjes bestaat. Daar was destijds lang niet iedereen het over eens (en ook vandaag blijft het vele hoofden verwarren). Een gesprek over het behoud van energie, de geigerteller en een Russische bruid in de oorlog. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 26? Deze helpt bij het verhaal.
-
48 (Deel 1). Born & Bothe - De versoepelde denker
15 september 2026 · 48 min
In 1954 deelden Max Born en Walther Bothe de Nobelprijs voor uiteenliggend werk, dat beide van groot belang was voor de ontwikkeling van de quantumfysica. In dit eerste deel van de aflevering focussen de Nobele Heren op Born, die de prijs ontving voor zijn fundamentele onderzoek naar quantummechanica, met name voor zijn statistische interpretatie van de golffunctie. Lees meer
Bij Luuk gaat een belletje rinkelen: hebben we het niet al vaker over Born gehad? Dat klopt, maar de natuurkunde-grootmeester moest lang op zijn erkenning wachten. Een gesprek over een gevoel van onrechtvaardigheid, het gevaar van absolute zekerheid en Dame Olivia Newton-John.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 30 en 31? Die helpen bij het verhaal.
-
47 (Deel 2). Bleeker - Onderbelicht
8 september 2026 · 38 min
In dit tweede deel duiken de Nobele Heren in het leven van de Nederlandse Caroline Bleeker, bouwer van de fasecontrastmicroscoop. Lees meer
Bleeker richtte het Physisch Adviesbureau op, waarmee ze voorlichting gaf aan wetenschappelijke laboratoria in een tijd waarin deze haast uitsluitend door mannen bestierd werden. Later startte ze de Nederlandsche Optiek- en Instrumentenfabriek, ook wel NEDOPTIFA, dat internationaal bekend stond voor de productie van lenzen en microscopen. En ze was verzetsheld.
Kortom, Bleeker was een absolute baas. Een gesprek over het patriarchaat, het Arbeidsverbod voor gehuwde vrouwen en haar keuze om daarom niet te trouwen.
-
47 (Deel 1). Zernike - Cellen en contrast
1 september 2026 · 37 min
Wist je dat levende cellen onder een normale microscoop niet te zien zijn? Toch lukt dat nu wel, dankzij de fasecontrastmicroscoop. In 1953 won Frits Zernike de Nobelprijs voor zijn uitvinding van deze microscoop en de demonstratie van de fasecontrastmethode. Lees meer
Al was hij niet degene die het ding daadwerkelijk bouwde. Dat was Caroline Bleeker, een vrouw, en zoals veel vaker is gebeurd heeft de geschiedschrijving haar een stuk minder goed onthouden. Daarom delen de Nobere Heren deze aflevering op in twee delen. Deel 1 focust op Zernike en deel 2 op Bleeker.
In deze aflevering legt Ruben aan Luuk uit wat fasecontrast is, en hoe het onzichtbare cellen zichtbaar maakt. Een gesprek over licht, twee kleine ringetjes en hele trage vernieuwing.
-
46. Bloch & Purcell - Tot de kern
25 augustus 2026 · 40 min
Sommige atomaire deeltjes gedragen zich als piepkleine magneetjes. Door daarmee te klooien, kun je best veel te weten komen over waar een materiaal uit bestaat. Maar dan moet je het wel heel precies kunnen doen. Lees meer
In 1952 ging de Nobelprijs naar Felix Bloch en E.M. Purcell voor hun ontwikkeling van nieuwe methoden voor nucleaire magnetische precisiemetingen en de daarmee gemaakte ontdekkingen. Nu kennen we deze techniek onder het acroniem NMR (Nuclear Magnetic Resonance). Ruben legt aan Luuk uit wat dat is. Een gesprek over kernspinresonantie, nét niet neutrale neutronen en hoe we de Melkweg vastleggen.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 37 en 38? Deze helpen bij het verhaal.
-
45. Cockcroft & Walton - Atoom in twee
18 augustus 2026 · 45 min
De Nobele Heren hebben het al meermaals over gespleten atomen, atoombommen en kernreactoren gehad. Toch zetten ze voor de Nobelprijzen-geschiedenis een stapje terug. Lees meer
In 1951 ging de Nobelprijs naar John Cockcroft en Ernest Walton voor hun pionierwerk naar de transmutatie van atoomkernen door artificieel versnelde atomaire deeltjes. In andere woorden, ze waren pioniers die werkten aan deeltjesversnellers. Daarmee wisten ze als allereerste om een atoomkern artificieel te splijten. Ruben neemt Luuk mee door het kleurrijke verhaal van hoe dat tot stand kwam. Een gesprek over quantumsprongen, een boze Rutherford en rommelige laboratoria.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 36? Deze helpt bij het verhaal.
-
44. Powell - Meson extérieur
11 augustus 2026 · 45 min
Zodra Yukawa het meson theoretisch had voorspeld, gingen anderen er in experimenten naar op zoek. Het was Cecil Powell die het belangrijke deeltje volwaardig aantoonde. In 1950 ontving hij daarom de Nobelprijs 'voor zijn ontwikkeling van de fotografische methode om nucleaire processen te bestuderen en zijn ontdekking hiermee van het meson.' Luuk snapt alleen niet waarom die wetenschappers zo'n rare namen voor al die deeltjes uitkozen. Een gesprek over pi-mesonen, eerdere ontdekkers en een houten bankje. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 43? Deze helpt bij het verhaal.
-
43. Yukawa - Een klein theewinkeltje
4 augustus 2026 · 47 min
Wat is een kracht eigenlijk? Lees meer
In 1949 ging de Nobelprijs naar Hideki Yukawa voor zijn voorspelling van het bestaan van mesonen, op basis van zijn theoretisch werk aan kernkrachten. Ruben neemt Luuk mee doorheen de vier fundamentele krachten van de natuur. Een gesprek over ijsschaatsers, boodschapperdeeltjes en glasblazen.
-
42. Blackett - Aan de bak
28 juli 2026 · 30 min
Hoe laat je een deeltje een selfie maken? In 1948 won Patrick Blackett de Nobelprijs voor zijn ontwikkeling van de Wilson nevelkamermethode, en voor de ontdekkingen die hij daarmee deed in het onderzoeksveld van kernfysica en kosmische straling. Een gesprek over een bevestigde camera, paarproductie en een vergiftigde appel. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 26 en 33 (Deel 1)? Deze helpen bij het verhaal.
-
41. Appleton - De hemelse spiegel
21 juli 2026 · 31 min
De Nobele Heren begeven zich in hogere sferen. In 1947 won Edward Appleton de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar de natuurkundige eigenschappen van de hogere atmosfeer, en met name voor zijn ontdekking van de zogeheten Appleton-laag. Ruben neemt Luuk mee naar de ionosfeer. Een gesprek over weerkaatste radiogolven, vrije elektronen en radar. Lees meer
-
40. Bridgman - Onder hoge druk
14 juli 2026 · 22 min
In 1946 ging de Nobelprijs naar Percy Bridgman voor zijn uitvinding van een apparaat dat extreem hoge druk kan produceren, en voor de ontdekkingen die hij daarmee deed. Hij bereikte zelfs drukken die overeenkomen met de druk in de kern van de aarde. Een gesprek over diamanten, druk en hulp bij euthanasie. Lees meer
Let op: In deze aflevering komt zelfdoding ter sprake. Denk jij aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praat erover. Bel anoniem met 113 of chat via 113 Zelfmoordpreventie.
-
39. Pauli - De briljante kluns
7 juli 2026 · 51 min
De Oostenrijkse natuurkundige Wolfgang Pauli werd door tijdgenoten ook wel het 'geweten van de wetenschap' genoemd. In 1945 won hij de Nobelprijs voor zijn ontdekking van het Uitsluitingsprincipe. Ruben legt aan Luuk uit wat dit principe inhoudt en waarom Pauli zo gerespecteerd was. Een gesprek over quantumgetallen, een uitgesproken persoonlijkheid en experimentele onkunde. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 2, 21 en 37? Deze helpen bij het verhaal.
-
38. Rabi - Trillende naklank
30 juni 2026 · 44 min
In 1944 kreeg Isidor Isaac Rabi de Nobelprijs voor zijn resonantiemethode om de magnetische eigenschappen van atoomkernen vast te leggen. De techniek zou leiden tot de ontwikkeling van MRI! Lees meer
Rabi was voorstander van internationale samenwerkingen en een zeer bepalende stem in de oprichting van het Europese deeltjeslaboratorium CERN (held!). Maar hij geloofde niet dat vrouwen wetenschapper konden zijn (lul!). Een gesprek over wobbelende waterstofprotonen, patriarchale wetenschap en de veranderlijkheid van moraliteit.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 37? Deze helpt bij het verhaal.
-
37. Stern - Mini-magneetjes
23 juni 2026 · 46 min
In 1943 ontving Otto Stern de Nobelprijs voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de moleculaire straalmethode en zijn ontdekking van het magnetisch moment van het proton. Lees meer
Na lang afhouden kan Ruben er niet meer omheen. Het is tijd om één van de meest verwarrende concepten uit de quantumfysica uit te leggen: spin. Hoe kan iets om diens as draaien als het geen draaias heeft? Een gesprek over puntdeeltjes, een splitsende straal moleculen en tweewaardigheid.
-
36. Lawrence - Sneller, groter, beter
16 juni 2026 · 34 min
Ernest Lawrence ontving in 1939 de Nobelprijs voor zijn uitvinding en ontwikkeling van de cyclotron en de daarmee behaalde resultaten, met name artificiële radioactieve elementen. Ruben legt aan Luuk uit wat zo'n cyclotron voor ding is. Daarmee duiken de heren in de wereld van de deeltjesversnellers. Een gesprek over twee broers die een brug tussen natuurkunde en geneeskunde sloegen, uranium-isotopen en Big Science. Lees meer
-
35. Fermi - De ondergrondse doorbraak
9 juni 2026 · 50 min
In 1938 ging de Nobelprijs naar Enrico Fermi. Hij kreeg de prijs voor zijn demonstraties van het bestaan van nieuwe radioactieve elementen geproduceerd door neutronenbestraling, en voor zijn gerelateerde ontdekking van nucleaire reacties door trage neutronen. Zijn werk was cruciaal voor de ontwikkeling van kernreactoren, als ook de atoombom. Een gesprek over fermionen, kettingreacties, en hoe je een atoombom bouwt. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 32? Deze helpt bij het verhaal.
-
34. Davisson & Thomson - Magie in het weten
2 juni 2026 · 46 min
In 1937 ontvingen Clinton Davisson en George Thomson de Nobelprijs voor hun experimentele ontdekking van de diffractie van elektronen door kristallen. Het brengt de Nobele Heren bij het hart van golf-deeltje-dualiteit en de 'magie' van quantumfysica. Is iets nog magisch als je weet hoe het werkt? Een gesprek over diffractiepatronen, interacties met de omgeving, en de kracht van pseudowetenschap. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 14, 15 en 28? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.]
-
33 (Deel 2). Hess & Anderson - Het gespiegelde deeltje
26 mei 2026 · 27 min
In dit tweede deel van de aflevering gaan de Nobele Heren in op Carl Anderson, ontdekker van het positron. Niet zomaar een deeltje, nee; een antideeltje. Ruben neemt Luuk mee in hoe sciencefiction de term 'antimaterie' vaak fout gebruikt. Een gesprek over Dan Brown, muonen in je kop en de PET-scan. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 26 en 31 (Deel 2)? Deze helpen bij het verhaal.
-
33 (Deel 1). Hess & Anderson - In de wolken
19 mei 2026 · 18 min
In 1936 wonnen Victor Hess en Carl Anderson gezamenlijk de Nobelprijs, doch voor twee afzonderlijke bijdragen aan de wetenschap. Daarom splitsen we het verhaal op in twee afleveringen. Lees meer
In dit eerste deel komt Victor Hess aan bod, ontdekker van kosmische straling. Wat is dat voor straling? Een gesprek over alom aanwezige straling, ballonvluchten en rondzoevende deeltjes.
-
32. Chadwick - De man zonder slaap
12 mei 2026 · 46 min
In 1935 ging de Nobelprijs naar James Chadwick voor zijn ontdekking van het neutron. Dat was niet zonder gevolgen: het werk droeg later bij aan de ontwikkeling van de atoombom. Een gesprek over neutrale deeltjes, atoomsplijtingen en slaappillen.
-
31 (Deel 3). Schrödinger & Dirac - De Kopenhaagse interpretatie
5 mei 2026 · 1 uur 16 min
In dit derde deel duiken de Nobele Heren in de Kopenhaagse interpretatie: de gevestigde uitleg over hoe we al die verwarrende quantummechanica kunnen interpreteren. Ruben neemt Luuk mee in de hevige intellectuele strijd die plaatsvond tussen Heisenberg en Schrödinger, en Bohr en Einstein. Een gesprek over een kat in een doos, de aard van de werkelijkheid en het al dan niet bestaan van vrije wil. Lees meer
-
31 (Deel 2). Schrödinger & Dirac - Het verlegen genie
28 april 2026 · 29 min
In dit tweede deel van het drieluik over grote doorbraken in de quantummechanica doorlopen de Nobele Heren het leven en werk van Paul Dirac. Lees meer
Ruben voelt een grote genegenheid voor Dirac. De man was namelijk een pathologisch verlegen wiskundig rekenwonder die niet graag op de voorgrond trad. Ooit stelde Stephen Hawking dat Dirac in de twintigste eeuw (met uitzondering van Einstein) hoe dan ook 'meer heeft gedaan voor de ontwikkeling van de natuurkunde en het veranderen van ons plaatje van het universum dan wie ook.’ Zo wist Dirac de uiteenliggende matrix- en golfmechanica van Heisenberg en Schrödinger met elkaar te verenigen in een nog abstractere formulering. Een gesprek over antimaterie, verlammende verlegenheid en het ontwijken van publiciteit.
-
31 (Deel 1). Schrödinger & Dirac - De golfvergelijking
21 april 2026 · 38 min
De Nobele Heren zitten midden in de quantumfysica: in 1933 wonnen Erwin Schrödinger en Paul Dirac de Nobelprijs voor hun ontdekking van 'nieuwe productieve vormen van atoomtheorie'. In dit eerste deel van een drieluik doorspitten Ruben en Luuk een van die vormen: de golfvergelijking van Schrödinger. Lees meer
Daarbij duiken ze in het lang geromantiseerde onconventionele leven van Schrödinger en de huidige aanwijzingen van door hem gepleegd seksueel misbruik. Een gesprek over golfmechanica, een ménage à trois en pedofilie.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 21 en 28? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.]
-
30 (Deel 2). Heisenberg - De onzekerheidsrelatie
14 april 2026 · 36 min
In het tweede deel van deze aflevering duiken de Nobele Heren in een van de meest fascinerende implicaties van de quantummechanica: de onzekerheidsrelatie van Heisenberg. Lees meer
Dit principe stelt dat het onmogelijk is om tegelijkertijd de positie en de snelheid van een deeltje, zoals een elektron, met perfecte precisie te bepalen. Dat leidde voor Heisenberg tot de verbijsterende bewering dat het gedrag van een deeltje pas tot stand komt wanneer we het observeren. Luuk en Ruben bespreken waarom een groot deel natuurkundigen dit voor waar aanneemt. Een gesprek over een vreemde vermenigvuldigingsregel, de invloed van een waarneming en wat dit voor onze realiteit betekent.
-
30 (Deel 1). Heisenberg - Op een eiland
7 april 2026 · 55 min
Heb je het over quantumfysica, dan heb je het onlosmakkelijk over quantummechanica. Voor de creatie van deze natuurkundige theorie ontving Werner Heisenberg in 1931 de Nobelprijs voor Natuurkunde, onder andere omdat de toepassing ervan leidde tot de ontdekking van allotrope vormen van waterstof. Ruben neemt Luuk mee in hoe deze theorie tot stand kwam. Een gesprek over achterlaten wat je niet kan zien, mysterieuze matrices en de onzekerheid rondom Heisenberg zelf. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 21, 26 en 28? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.]
-
29. Raman - De vastbesloten winnaar
31 maart 2026 · 38 min
We zijn aangekomen bij de eerste Aziatische winnaar van een Nobelprijs voor wetenschap: Sir Chandrasekhara Venkata Raman. In 1930 won hij de prijs voor zijn werk aan de verstrooiing van licht en voor de ontdekking van het naar hem genoemde Raman-effect. Ruben legt aan Luuk uit waarom dit effect zo belangrijk is voor de identificering van materialen. Een gesprek over botsend licht, Ramans obsessie met de Nobelprijs en waarom deze prijs een verkeerd beeld geeft van waardevol wetenschappelijk werk. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 26? Deze helpt bij het verhaal. [Zelf stapelt deze aflevering ook weer door op eerdere afleveringen.]
-
28. De Broglie - De prins en de golf
24 maart 2026 · 44 min
De Nobele Heren duiken in een nieuwe stap in de quantumfysica. In 1929 won Prins Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de golfkarakteristiek van elektronen. Daarmee toonde hij aan dat niet enkel golven zich als deeltjes kunnen gedragen, maar ook deeltjes zich als golf kunnen voordoen. Een gesprek over golf-deeltje-dualiteit, een materiegolf en waarom Ruben dit allemaal zo gaaf vindt. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 20 (Deel 1), 21 en 26? Deze helpen bij het verhaal. [Zelf stapelen deze afleveringen ook weer door op eerdere afleveringen.]
-
27. Richardson - De doorzetter
17 maart 2026 · 21 min
Als een metaaldraad door intense warmte gaat gloeien, raakt de lucht rondom de draad elektrisch geladen. In 1928 won Owen Willans Richardson de Nobelprijs voor zijn werk aan dit zogeheten thermionisch fenomeen, met name voor de ontdekking van de wet die naar hem genoemd is. Een gesprek over telefoonlijnen, de vacuümbuis en twaalf jaar hard werken. Lees meer
-
26. Compton & Wilson - In nevelen gehuld
10 maart 2026 · 34 min
In 1927 werd de Nobelprijs gedeeld door Arthur Holly Compton voor zijn ontdekking van het naar hem genoemde effect, en Charles Thomson Rees Wilson voor zijn methode om de banen van elektrisch geladen deeltjes zichtbaar te maken met condensatie van nevel. Lees meer
Ook wel: (1) Compton liet zien dat licht kan botsen op elektronen en (2) Wilson had een bak vol nevel ontworpen die dat proces in beeld bracht. Een gesprek over kaatsende lichtdeeltjes, een zuivere bak nevel en wetenschappelijke controverse.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 17 en 20 (Deel 1)? Deze helpen bij het verhaal.
-
25. Perrin - Het kleinste bouwsteentje
3 maart 2026 · 32 min
Waar bestaan dingen uit? In 1926 won Jean Baptiste Perrin de Nobelprijs voor zijn werk aan de discontinue structuur van materie, met name voor zijn ontdekking van het sedimentatie-equilibrium. Dat zijn dure woorden voor: hij toonde met experimenten aan dat atomen bestaan, en bepaalde daarbij hoe groot ze zijn. Een gesprek over het kleinste bouwsteentje, en of deze uit nog meer bouwsteentjes kan bestaan. Lees meer
-
24. Franck & Hertz - Schieten met elektronen
24 februari 2026 · 34 min
In 1925 wonnen James Franck en Gustav Hertz samen de Nobelprijs voor hun ontdekking van de wetten die de impact van een elektron op een atoom bepalen. In andere woorden, ze schoten met elektronen op atomen. Wat ze daarbij ontdekten, verstevigde onze kennis van het atoom. Een gesprek over elektronbombardementen, foute interpretaties en morele moed. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11, 17 en 21? Die helpen bij het verhaal.
-
23. Siegbahn - De vergeten verfijner
17 februari 2026 · 22 min
Manne Siegbahn won in 1924 de Nobelprijs voor zijn ontdekkingen en onderzoek in het veld van röntgenspectroscopie. Hij verbeterde en maakte nieuwe constructies voor de opwekking en analyse van röntgenstralen. Met zijn verfijningen konden wetenschappers atomen bestuderen als nooit tevoren. Een gesprek over röntgenspectra en de wens om onthouden te worden. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 16? Die helpt bij het verhaal.
-
22. Millikan - Zwevende druppels
10 februari 2026 · 43 min
In 1923 won Robert Millikan de Nobelprijs voor zijn werk aan de elementaire lading van elektriciteit en het foto-elektrisch effect. Hij toonde aan in het lab wat Einstein liet zien op papier. Een gesprek over de waarde van experimenten, de lading van het elektron en eugenetica. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11, 17 en 20 (Deel 1)? Die helpen bij het verhaal.
-
21. Bohr - De voetballer
3 februari 2026 · 1 uur 8 min
Waar Einstein liet zien hoe het grenzeloze universum in elkaar zit, zoomde de Deense natuurkundige Niels Bohr in op het allerkleinste. In 1922 won hij de Nobelprijs voor zijn bijdrage aan het onderzoek naar de structuur van atomen en de straling die ze uitzenden. Dat was niet voor niks, want zijn werk revolutioneerde de quantumfysica. Een gesprek over elektronenschillen, tot wanhoop gedreven wetenschappers en de taak van de fysica. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11 en 17? Die helpen bij het verhaal.
-
20 (Deel 3). Marić - De mythe
27 januari 2026 · 47 min
In het derde deel van dit drieluik breekt Ruben een lans voor de eerste vrouw van Einstein, de natuurkundige Mileva Marić. Hoewel historici het er nog steeds niet over eens zijn, is het zeer aannemelijk dat zij Albert hielp bij het tot stand komen van de speciale relativiteitstheorie. Een gesprek over de idolisering van Einstein, historische onduidelijkheid en vergeten vrouwen in de wetenschap. Lees meer
-
20 (Deel 2). Einstein - De relativiteit
20 januari 2026 · 1 uur 7 min
In dit tweede deel van het drieluik duiken de Nobele Heren in Einsteins meest bekende werk. Hoewel hij er nooit een Nobelprijs voor won, maakte het hem wel wereldberoemd: de relativiteitstheorie. Ruben legt aan Luuk uit waarom het universum (letterlijk) onvoorstelbaar is. Een gesprek over ruimtetijd, krom licht en faam in de wetenschap. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 7? Die helpt bij het verhaal.
-
20 (Deel 1). Einstein - De prijs
13 januari 2026 · 52 min
De Nobele Heren komen aan bij de meest befaamde wetenschapper aller tijden: Albert Einstein. De grote hoeveelheid aan verhalen leidde tot een drieluik! Lees meer
In dit eerste deel komt de Nobelprijs aan bod die Einstein in 1921 ontving voor zijn diensten aan de theoretische natuurkunde, en bovenal voor zijn ontdekking van de wet van het foto-elektrisch effect. Een gesprek over Einsteins mirakeljaar, lichtpakketjes en een K3-documentaire.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11 en 17? Die helpen bij het verhaal.
-
19. Guillaume - De meetmeneer
6 januari 2026 · 27 min
In 1920 won Charles Edouard Guillaume de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan precisiemetingen in de natuurkunde en zijn ontdekking van onregelmatigheden in nikkel staal legeringen. De Nobele Heren gaan bij elkaar na in hoeverre ze pietjes-precies zijn. Een gesprek over dwangneurose, een staaf van een meter en universele definities. Lees meer
-
18. Stark - De zure man en zijn lijntjes
30 december 2025 · 43 min
In 1919 won Johannes Stark de Nobelprijs voor zijn ontdekking van het dopplereffect in kanaalstralen en het splitsen van spectraallijnen in een elektrisch veld. En hij was een nazi. Een gesprek over loeiende sirenes, kathodestralen (ja, ze passeren wéér de revue) en de tweede zure man. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 2? Die helpt bij het verhaal.
-
17. Planck - Een korrelig universum
23 december 2025 · 1 uur 8 min
Daar is ie dan: het startschot van de quantumfysica! In 1918 won Max Planck de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan de vooruitgang van de natuurkunde, en zijn ontdekking van het energie quantum. Een gesprek over continuïteit, klontjes en een doorbraak die zó groot was dat men ze niet direct begreep. Lees meer
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11? Die helpt bij het verhaal.
-
16. Barkla - Unieke elementen
16 december 2025 · 29 min
In 1916 werd geen Nobelprijs uitgereikt vanwege de Eerste Wereldoorlog. Zodoende komen de Heren aan in 1917, bij Charles Glover Barkla. Hij won de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de karakteristieke röntgenstraling van elementen. Een gesprek over hoe atomen licht uitzenden, vriendschap en hoe de Nobele Heren elkaar leerden kennen. Lees meer
-
15. Bragg & Bragg - De stiekeme tuinman
9 december 2025 · 43 min
De Nobele Heren komen aan bij het enige vader-zoon duo ooit dat samen de Nobelprijs ontving. We hebben het over William Henry Bragg en William Lawrence Bragg, die de prijs in 1915 wonnen voor de bepaling van kristalstructuren aan de hand van röntgenstraling. Een gesprek over kristalroosters, vroeg pieken en verzamelhobby's. Lees meer
-
14. Von Laue - Doorleven in eigen land
2 december 2025 · 47 min
In 1914 won Max von Laue de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de diffractie van röntgenstraling door kristallen, waarmee hij twee natuurkundige puzzels in een klap oploste. Daarnaast gold de trotse Duitser als bewijs dat je het nazi regime kon doorleven zonder mee te werken. Een gesprek over golfpatronen, gedurfd verzet en wie van de Nobele Heren naar het front zou gaan. Lees meer
-
13. Kamerlingh Onnes - Botsen & bevriezen
25 november 2025 · 38 min
In 1913 won Heike Kamerlingh Onnes de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar de eigenschappen van materie bij extreem lage temperaturen, wat leidde tot zijn creatie van de koudste vloeistof ter wereld: vloeibaar helium. Luuk leert kijken naar warmte door de ogen van een natuurkundige. Een gesprek over botsende atomen, het absolute nulpunt en Rubens vriendin. Lees meer