Alle afleveringen
18 afleveringen, van nieuw naar oud
-
Barokke Influencers | Intendant Harold Polis blikt terug
27 november 2023 · 37 min
In de 18de en laatste aflevering in de podcast van Barokke Influencers blikt Anke Verschueren samen met Harold Polis, de intendant van het festival, terug op het festival en de voorbije gesprekken aan de hand van zeven fragmenten uit de hele podcastreeks. Lees meer
Barok betekent voor mij …
Eerst en vooral staat Anke stil bij de openingsvraag die ze al haar podcastgasten voorschotelde: ‘Barok betekent voor mij …?’. Harold geeft zijn eigen antwoord op deze vraag en schetst hoe het festival zijn blik op de barok heeft genuanceerd. Hij merkt ook op dat het festival het beeld dat mensen van de barok hadden, heeft bijgesteld en hen op een andere manier naar de geschiedenis én naar vandaag heeft laten kijken.
Hoe word je een ‘influencer’?
De tweede rode draad van het festival was meteen ook het tweede woord uit de titel: ‘Influencers’. Anke en Harold blikken terug op de podcast met Marjolijn van Heemstra die aangeeft dat je als influencer je verantwoordelijkheid moet nemen. Welke rol zag het festival voor zichzelf weggelegd als ‘influencer’?
Wereld in transitie
Traditie en vernieuwing stonden centraal in alle activiteiten van het festival. In de podcast met Johan Verberckmoes en Leen Huet schetsten zij de historische en politieke context waarin de barok ontstond. Ze spraken van een onzekere en polariserende wereld. Een wereld die in veel opzichten niet zoveel verschilde van de wereld vandaag. Dat beaamt Harold ook. Ook vandaag bevinden we ons volgens hem in een overgangsperiode en moeten we onze plaats in de wereld opnieuw herformuleren.
Beeldcultuur
In een onzekere wereld kun je je ontredderd voelen. Vandaag net zo goed als in de barok. Kunst (en beeldcultuur vandaag) speelden en spelen daarin een grote rol. Hier blikt de podcast terug naar het gesprek met Koenraad Jonckheere waarin hij het heeft over de emotionele kracht van kunst die door de jezuïeten volop werd benut. Harold treedt hem bij en benadrukt de impact die de jezuïeten hadden op de beleving van religie en hoe…
-
Barokke Influencers | Veerle De Vos over Ferdinand Verbiest en de ontdekking van China
17 november 2023 · 37 min
In deze aflevering duikt Anke Verschueren met journalist en auteur Veerle de Vos in de geschiedenis van de jezuïeten in China. Van De Vos verscheen in oktober het boek ‘Alles onder de hemel, Ferdinand Verbiest en de ontdekking van China’. In deze podcast vertelt ze over haar boek en haar schrijfproces. Lees meer
Veerle de Vos werkte na haar studies enkele jaren in Wuhan in China en kwam er als journalist elk jaar terug. Zo ontstond en groeide de fascinatie voor het land en zijn rijke geschiedenis.
Eerst duiken Anke en Veerle kort in het verhaal van het boek dat zich afspeelt in het China van de zeventiende eeuw. Wat kenden de Europeanen al van China op dat moment? Het was immers een rijk dat moeilijk bereikbaar was en zich bovendien bewust afsloot voor Europa. Buitenlanders waren er niet toegelaten en het land liet ook geen Europese import toe. Vanuit het Westen vertrok er maar één boot per jaar naar China. In haar boek beschrijft Veerle hoe het er op zo’n bootreis aan toeging.
Wetenschap als pasmunt
Vanaf het einde van de zestiende eeuw waren de jezuïeten de enige westerlingen die het land wel binnen mochten en er ook woonden. De reden: hun wetenschappelijke kennis over de aarde en de hemel. China was een superieure samenleving, maar op vlak van de wetenschappen konden de jezuïeten hen nog veel bijleren. De jezuïeten die naar het Verre Oosten vertrokken werden misschien wel evenzeer aangespoord door hun zin voor avontuur als door hun overtuiging om er zieltjes te redden. Een van de jezuïeten die naar China vertrok, was Ferdinand Verbiest. Hij vertrok om er mensen te gaan bekeren, maar kwam uiteindelijk terecht aan het hof van de keizer waar hij werkte als raadgever, privéleraar, astronoom en ingenieur. Het christendom was op dat moment een verboden religie, maar door de goede relatie van de jezuïeten met de keizer – mede dankzij Verbiest – mochten de jezuïeten in bepaalde steden toch kerken bouwen.
Meer weten?
Surf naar de website www.barokkeinfluencers.be en abonneer … -
Barokke Influencers | Nina Maat, Sergio Servellón en Dries Van Gheluwe over duurzaamheid
9 november 2023 · 34 min
Deze aflevering duikt Anke Verschueren samen met drie gesprekspartners in het concept duurzaamheid. Aan tafel zitten Nina Maat – oprichter van MUCE –, Sergio Servellón – directeur van FelixArt en curator van Zoek-stadion – en Dries Van Gheluwe– advisor business development van Port of Antwerp-Bruges. Lees meer
Voor alle drie de gesprekspartners is duurzaamheid, circulariteit, modulariteit, … een belangrijk onderdeel van hun dagelijks leven en werk. Maar wat is duurzaamheid precies? Het is vandaag een woord dat je overal tegenkomt. Te pas en te onpas. Welke betekenis heeft het woord ‘duurzaamheid’ nog en welke betekenis geven Sergio, Nina of Dries eraan? Al snel wordt duidelijk dat het woord duurzaamheid verschillende invullingen kan hebben (in de eerste plaats ecologisch, maar ook sociaal, economisch, maatschappelijk, …) en een definiëring ervan niet zo eenvoudig is. Alle drie zijn ze het er in ieder geval over eens dat het woord vandaag vaak te vrijblijvend wordt gebruikt.
Voor zowel Sergio als Nina speelt kunst een rol in het verhaal rond duurzaamheid. Welke rol kan kunst hebben om duurzaamheid vorm te geven of de vertaalslag te maken? Voor Nina is kunst een manier om iets aan te kaarten, zonder dat je een dwingende oplossing aanreikt. Het is voor haar een tool om te communiceren. Sergio treedt haar bij dat juist doordat kunst ruimte laat voor meerdere interpretaties een gesprek mogelijk blijft. Zo kan kunst de nieuwsgierigheid en de gevoeligheid van een groter publiek voeden. Het is ook een manier om hen vertrouwd te maken met thema’s of termen die anders ver van hun bed lijken.
Dries benadrukt dat ook Port of Antwerp-Bruges nauw begaan is met de urgentie van duurzaamheidsthema’s. Zo willen ze energieneutraal en CO2-neutraal zijn tegen 2050 en buigen ze zich onder andere over circulariteit. Nieuwe industrieën die ze aantrekken moeten ook voldoen aan de klimaatdoelstellingen die de haven zich stelt voor de toekomst. Dries erkent ook de moeilijkheden of polarisatie waar …
-
Barokke Influencers | Mario Cams over cartografie
19 oktober 2023 · 29 min
In deze podcast spreekt Anke Verschueren met professor Mario Cams, verbonden aan het departement Chinese studies aan de KU Leuven. Cams is al van jongs af aan gefascineerd door cartografie. Voor zijn doctoraat verdiepte hij zich in wereldkaarten van China die gemaakt zijn met de hulp van (Franse) jezuïeten. Hoe kwamen deze kaarten tot stand? En wat maakt ze zo bijzonder? Lees meer
Vooreerst schetst Cams de context waarin de wereldkaarten tot stand zijn gekomen in de zeventiende eeuw. De jezuïeten vonden in een China een samenleving die gelijkwaardig was aan – en misschien zelfs wel verder stond dan – de Westerse samenleving op vlak van cultuur, wetenschappen en politieke organisatie. Zo kende de Chinese samenleving op dat moment bijvoorbeeld een enorme boekdrukcultuur die al veel verder stond en zeshonderd jaar ouder was dan de boekdrukkunst in onze streken. Er was ook een intellectuele mobiliteit in het land, zoals we die in Europa op dat moment ook kenden.
Die twee printculturen en intellectuele culturen hadden elk hun eigen wereldbeeld. Die kwamen met elkaar in aanraking dankzij de jezuïeten die zich vrij konden verplaatsen tussen die twee werelden. Anders dan de kooplieden verbleven de jezuïeten lange tijd in China en leerden er ook de taal. Zo kon er een echte culturele uitwisseling plaatsvinden. Ze vertaalden Europese kaarten voor Chinese lezers en lieten die in China drukken. Andersom namen zij Chinese en Oost-Aziatische kaarten mee naar Europa.
Europese wereldkaarten herken je aan hun mathematische projectie – bedacht door Gerard Mercator – waarbij de wereldbol geprojecteerd wordt op het platte vlak van 3D naar 2D. De Chinese cartografie verschilt omdat ze van oorsprong vooral was bedoeld om enkel het Chinese keizerrijk op een schematische manier in kaart te brengen. De afstanden waren daardoor ook niet op schaal weergegeven maar relatief. Cams benadrukt voor beide dat het hier gaat om meer dan alleen kaarten: het is de expressie van een wereldbeeld.
In Europa we…
-
Barokke Influencers | Nicolas Baeyens en Annelies van Assche over het pad van de beginnende kunstenaar
6 oktober 2023 · 31 min
In deze aflevering spreekt Anke Verschueren met Nicolas Baeyens en Annelies van Assche over de loopbaan van de hedendaagse kunstenaar en de plaats van kunst in onze samenleving. Lees meer
Nicolas is kunstenaar en doctoreert. Hij geeft les aan de Academie van Antwerpen. Annelies is kunstwetenschapper, onderzoeker en geeft les. Beide zijn ze lid van de Jonge Academie, een platform waar wetenschappers en kunstenaars samenkomen en reflecteren over maatschappelijke thema’s in verschillende werkgroepen.
Tijdens de podcast duikt Anke met Nicolas en Annelies eerst in een van die werkgroepen: ArtWork. Deze werkgroep focust op de manier waarop jonge kunstenaars hun carrière duurzaam kunnen uitbouwen. In oktober palmt ArtWork het Zoek-Stadion in het Havenhuis in met een programma van lezingen en debatten. In het Zoek-Stadion vond ArtWork een platform waarmee ze in oktober het debat over de loopbaan van jonge kunstenaars naar een breder publiek kunnen brengen.
Nicolas en Annelies benadrukken in de podcast de essentie van de Jonge Academie: vraagstukken worden er besproken over verschillende disciplines heen. Zo ontstaat er een vruchtbare kruisbestuiving. Ook in het Zoek-Stadion zal ArtWork focussen op meerdere disciplines en niet alleen de beeldende kunsten.
De debatten in het Zoek-Stadion zijn gericht op opkomende – niet noodzakelijk ‘jonge’ – kunstenaars. Vanwaar de noodzaak voor een debat rond de loopbaan van beginnende kunstenaars? Nicolas en Annelies zijn allebei actief als docent. Vanuit hun ervaring zien ze dat de overgang van opleiding naar arbeidsmarkt voor kunstenaars niet altijd vlot loopt. Dat heeft verschillende oorzaken: doordat ze er als student nog niet mee bezig zijn, doordat de opleidingen zich amper richten op de wereld ‘na’ het afstuderen of doordat sociale media de studenten een verkeerd beeld geven van het kunstenaarsbestaan. Hierdoor kunnen jonge kunstenaars geen goede fundering leggen die noodzakelijk is voor een duurzame carrière.
Elke woensdag van de maand…
-
Barokke Influencers | Nicolas Standaert en Philip Brinckman over onderwijs
26 september 2023 · 38 min
Waarin schuilt de kracht van het onderwijs vandaag? Anke Verschueren duikt samen met Philip Brinkman en Nicolas Standaert in het thema onderwijs. Lees meer
Philip Brinckman is voorzitter van de commissie Beter Onderwijs en directeur en leerkracht in het Sint-Jozefscollege in Turnhout – een van de zeven Vlaamse jezuïetencolleges. Professor Nicolas Standaert geeft les aan de KU Leuven. Waarom associëren we de jezuïeten met onderwijs? Wat zijn de sterktes van de ignatiaanse pedagogie?
Geen eenrichtingsverkeer
Standaert maakt aan het begin van de podcast al meteen zijn visie op onderwijs heel duidelijk: onderwijs is geen eenrichtingsverkeer. Het gaat niet alleen maar over kennisoverdracht. Standaert houdt zich aan de KU Leuven bezig met ‘service-learning’. Dat is een onderwijsvorm waarbij de studenten zich maatschappelijk inzetten, daarover reflecteren en leren op persoonlijk en vakinhoudelijk vlak. Centrale vragen in deze pedagogie: hoe kan ik leren van de ander? Hoe kan de maatschappij of kunnen personen in die maatschappij bijdragen tot de persoonsvorming van de student en helpen om meer in verbinding te staan met de wereld?Jezuïeten en onderwijs
Standaert is zelf een jezuïet. Hoe komt het eigenlijk dat we de jezuïeten associëren met onderwijs? Van oorsprong zijn de jezuïeten door Ignatius niet opgericht om te onderwijzen, maar wel om rond te reizen. Dat ze uiteindelijk zo’n grote rol zijn gaan spelen in het onderwijs kwam omdat er een nood was in de maatschappij waarop zij hebben ingespeeld. Ze legden hun eigen accent in het onderwijs en zo ontstond de ignatiaanse pedagogie waarin meditaties een grote rol spelen.Voortreffelijkheid
Brinckman vult aan en legt het idee van ‘vorming’ uit dat een grote rol speelt in de ignatiaanse pedagogie. Vorming is voor de jezuïeten de combinatie van opleiding en opvoeding. Daarin staat ‘voortreffelijkheid’ centraal: intellectuele en morele voortreffelijkheid. Het is niet omdat je iets weet, dat je het ook doet. Het vraagt karakter en m… -
Barokke Influencers | Emmanuel Van Kerckhoven over Bach
25 augustus 2023 · 30 min
Deze twaalfde uitzending staat stil bij de grootste Barokke Influencer: Johann Sebastiaan Bach. Anke Verschueren, die zelf een grote liefde heeft voor pianomuziek en Bach in het bijzonder, gaat in gesprek met Emmanuel Van Kerckhoven, organist en dirigent. Lees meer
Emmanuel Van Kerckhoven is organist en dirigent en artistiek directeur van BACH in de STAD, dat het Antwerpse Bachfestival organiseert. Dat hij dat pad zou kiezen, lag voor de hand: (barok)muziek zit in z’n DNA. Van Kerckhoven groeide op in een zeer muzikaal gezin waar elke vrijdagavond samen muziek werd gemaakt. Ook ging hij mee naar de kerk waar zijn vader organist was. Spelenderwijs en puur op het gehoor raakte hij als kleine jongen al vertrouwd met de melodieën van de barokmuziek. Gaandeweg groeide ook de liefde voor Bach, een organist bij uitstek aldus Van Kerckhoven.
Van Kerckhoven benadrukt de fijnzinnigheid van het orgel als instrument en gaat in op de elementen die de klank van het orgel mee bepalen. Bij de bouw van een orgel is elk onderdeel van belang, alles heeft met elkaar te maken en moet perfect op elkaar afgestemd zijn. Dan pas krijg je een goed klinkend orgel. Om dat resultaat te bekomen, moet je veel ervaring hebben. Ook Bach was daar erg mee bezig om zo de kerkmuziek naar een hoger niveau te brengen. Van Kerckhoven herkent zich in dat streven naar professionalisering.
Van Kerckhoven belicht ook Bachs open relatie met het geloof. Zo wordt zijn muziek beschouwd als het hoogtepunt van de lutheraanse kerkmuziek maar had hij in de praktijk contacten met zowel katholieke als gereformeerde opdrachtgevers voor wie hij muziek componeerde. Van Kerckhoven heeft een bewondering voor Bachs openheid en maakt vandaar een sprong naar vandaag. Is het niet tijd voor een nieuwe Reformatie, voor een nieuw begin?
Van Kerckhoven wijst ook op het belang van de context bij het heropvoeren van een stuk. Het is niet alleen maar mooie muziek, er zit een verhaal achter. Bach baseerde zijn stukken immers op de Bijbeltek…
-
Barokke Influencers | Matthijs de Ridder over Paul van Ostaijen en het leven in Antwerpen tijdens het interbellum
29 juni 2023 · 35 min
Deze keer keert Anke terug in de tijd naar de roaring twenties samen met schrijver Matthijs de Ridder. Dit jaar verscheen De Ridders biografie van de Vlaamse dichter en schrijver Paul van Ostaijen (1896-1928). Samen nemen ze de jaren na de Eerste Wereldoorlog onder de loep: de avant-garde die klaar stond voor een nieuwe wereld en de rol die de poëzie van Van Ostaijen speelde in dat verhaal. Lees meer
Doorzettingsvermogen
De Ridders fascinatie voor de ‘vreemde poëzie’ van Van Ostaijen ontstond in de schoolbanken en spoorde hem op latere leeftijd aan om Nederlandse literatuur te gaan studeren. Ook daar bleef Van Ostaijen hem achtervolgen. Wat spreekt hem zo aan in Van Ostaijen? Sinds De Ridder zich onderdompelde in de biografie van Van Ostaijen heeft hij een grote bewondering voor de manier waarop de schrijver via de literatuur een poging deed om de wereld te veranderen en het enorme doorzettingsvermogen dat hij daarbij aan de dag legde. Van Ostaijen cijferde zichzelf volledig weg in naam van de avant-garde en de vernieuwing. Hij zag zichzelf als ondergeschikt aan het grote project.De wens voor een nieuwe wereld
Maar welk project was dat dan precies? De Ridder schetst voor Anke het grote plaatje waarin de avant-garde en het werk van Van Ostaijen het levenslicht zag. De Eerste Wereldoorlog liet Europa – en zeker België – ontredderd en in puin achter. De avant-gardisten zagen dit als een uniek moment en als een uitgelezen kans: uit het puin kon een nieuwe wereld ontstaan. Maar ze hadden te maken met twee problemen: de politieke klasse wilde niet wijken én tegen de verwachtingen van de avant-gardisten in wilde de massa eigenlijk niet mee in dat nieuwe wereldbeeld.Hoe zat dat in Antwerpen?
De Scheldestad was vlak na de Eerste Wereldoorlog een lege, verlaten stad. De mensen die er nog woonden probeerden de draad van voor de oorlog weer op te pakken. Tegelijk werden ook in de stad de stemmen steeds luider van mensen die lessen wilden trekken uit de oorlog en vonden dat het hele… -
Barokke Influencers | Rubens vs. Rembrandt met Koenraad Jonckheere
21 juni 2023 · 34 min
In deze aflevering praat Anke Verschueren met hoogleraar kunstgeschiedenis Koenraad Jonckheere, specialist in 'noordelijke renaissance en barokkunst'. Lees meer
Koenraad publiceerde in 2020 Another History of Art (Hannibal Books), waarin hij 2500 jaar westerse kunstgeschiedenis analyseert met een contextuele bril op. Volgens Koenraad moet je altijd het politieke, economische, religieuze, kunsttheoretische of stilistische kader in acht nemen waarin een kunstwerk tot stand komt om het werk te begrijpen.
Met deze specifieke bril op kijken we met Koenraad over de grenzen van tijd en ruimte heen. We stellen hem onder andere de vraag hoe Peter Paul Rubens, grootmeester in Antwerpen, zich verhoudt tot Rembrandt van Rijn, grootmeester in Amsterdam.
Wat zijn de grote gelijkenissen en verschillen tussen de 'barokke influencers' uit het Noorden en het Zuiden? En waarom gaat de ene met zijn voornaam de geschiedenisboeken in en de andere met zijn familienaam?
Ontdek het in deze nieuwe aflevering!
Meer weten?
Surf naar de website www.barokkeinfluencers.be en abonneer je op onze nieuwsbrief. -
Barokke Influencers | Dennis Van Mol & Adriaan Raemdonck
10 mei 2023 · 29 min
In deze aflevering – opgenomen tijdens de opening van het festival - praat Anke Verschueren met galeriehouder Adriaan Raemdonck (Galerie De Zwarte Panter) en galerist Dennis Van Mol (Walden Art Stories). Samen laten ze hun licht schijnen over de artistieke erfenis van de barok en de spanning tussen traditie en vernieuwing in de twintigste eeuw. Lees meer
Kunst met een doel
Dennis Van Mol associeert de barok met kunst die wordt ingezet voor een bepaald doel. Hij ziet daarin parallellen tussen de barok en de twintigste eeuw. Binnen het kader van het festival is Van Mol co-curator van de tentoonstelling in het KMSKA rond kunstenaarsbeweging De Pelgrim, gesticht in 1924. Net als in de historische barok gebruikte deze beweging een beeldtaal om religie te propageren en om mensen bij de les te houden. Ze streefden – onder leiding van de jezuïet Léonce Reypens – naar een nieuwe katholieke gemeenschapskunst die mensen moest aanzetten tot een innerlijke pelgrimage. Zij reageerden met hun beweging eigenlijk op de – dogmatische – abstracte kunst die eraan voorafging, zoals De Stijl of het constructivisme. De Pelgrim bestond uit een grote diversiteit aan kunstenaars: traditie en vernieuwing gingen hand in hand.
Het einde van de schilderkunst?
Raemdonck sluit zich daarbij aan en staat stil bij de vele evoluties die de schilderkunst sinds de barok heeft doorgemaakt. De schilderkunst blijft zichzelf vernieuwen. Als galerist is Raemdonck al sinds het einde van de jaren zestig actief. Hij maakte toen het zogenaamde ‘einde’ van de schilderkunst mee en de opmars van de conceptuele kunst. Maar zelfs toen men eind jaren zestig dacht dat de schilderkunst nooit meer zou terugkomen, bleef Raemdonck geloven in een nieuwe impuls binnen de schilderkunst. Die kwam er dan in de jaren zeventig inderdaad met het werk van onder andere Gerard Richter. De spanning tussen traditie en vernieuwing was in de twintigste eeuw in die zin erg aanwezig. Die oneindige impuls tot vernieuwing wordt volgens Raemdonck …
-
Barokke Influencers 8 | Johan Verberckmoes & Leen Huet duiken in de 17de eeuw
5 mei 2023 · 39 min
Hoe zag de wereld eruit in de 17de eeuw? Maak je klaar voor een frisse duik in de geschiedenis met Anke Verschueren en haar gasten: kunsthistorica Leen Huet en historicus Johan Verberckmoes. Lees meer
In deze achtste aflevering van 'Barokke Influencers' schetsen ze aan de hand van sappige anekdotes een veelkleurig beeld van een chaotische periode waarin kunst en wetenschap volop bloeien.
"De wereld was in een grotere chaos dan vandaag." – Johan Verberckmoes
Ontreddering
Huet en Verberckmoes leggen beide de nadruk op de enorme reikwijdte van de barok. Die oefende in de 17de eeuw invloed uit tot in Azië en Latijns-Amerika.
“De barok is een kunstvorm die zich leent in elke discipline om via uitbundige vormen te zoeken naar het innerlijke van de mens. En dat recept vertaalt zich wereldwijd, tot in Latijns-Amerika of de Filipijnen.” – Johan Verberckmoes
Maar hoe zag de wereld eruit in de 17de eeuw? Wat voor beeld kunnen we ons daarvan vormen? Verberckmoes en Huet schetsen – doorspekt met anekdotes over onder andere de jeugd van Rubens – een beeld van een onstabiele, gepolariseerde wereld van burgeroorlogen en politieke systemen die in elkaar stuikten, een klimaatcrisis en zelfs aardbevingen.
Die chaos sijpelde op kleine schaal door tot in huiselijke kring en stelde mensen voortdurend voor nieuwe uitdagingen. De ontreddering die er heerste, uitte zich volgens Verberckmoes in de overdadigheid van de barok.
“De barokkunst is eigenlijk een heel inclusieve kunst. Het is alsof die werken hun armen uitsteken en je omarmen om je naar binnen te voeren.” – Leen Huet
Rubens
Ook Rubens is in deze podcast niet ver weg. Huet staat stil bij zijn jeugd, geeft je een glimp van zijn correspondentie met vorsten en geleerden in het buitenland en zijn rol als ‘spion’. Rubens bewoog zich als man van de wereld in de hoogste kringen. Maar hoe zag het leven van de gewone mensen eruit? Verberckmoes zoomt daarop in en legt de link naar de rol van de jezuïeten, hun sodaliteiten en de sociale promo…
-
Barokke Influencers | Marjolijn van Heemstra & Wouter Druwé
21 december 2022 · 46 min
Nog één seizoen scheidt ons van de start van Barokke Influencers: de winter, het donkerste seizoen waarin we naar binnen keren en op zoek gaan naar lichtpuntjes. Voor de laatste aflevering voerde Anke Verschueren een kwetsbaar, maar hoopvol gesprek met schrijver, theatermaker en filosofe Marjolijn van Heemstra en jurist, professor en kandidaat-priester Wouter Druwé, over roeping, geloven en zingeving. Lees meer
Samen gaan ze op zoek naar woorden voor het onzegbare, naar een vorm voor het ongrijpbare, naar een houvast voor wat er door onze vingers glipt. Het resultaat is een podcastaflevering om hart en hoofd aan te warmen tijdens de kortste dagen van het jaar, in aanloop naar een nieuw jaar.
Waar geloof je in?
Een gesprek voeren over geloven is vandaag minder eenvoudig dan vierhonderd jaar geleden. Je zou kunnen stellen dat geloven in de 17de eeuw een gegeven was - mensen geloofden - waar vandaag geloven een privékwestie is geworden die ieder voor zich al dan niet bewust wil invullen. Zoekend en tastend. Marjolijn en Wouter spreken openhartig over de ruimte die zingeving inneemt in hun persoonlijk leven.
'God als iets dat je zelf kunt invullen, een god als een lege ruimte, als een afwezigheid in positieve zin: ik denk dat ik daarin geloof.' - Marjolijn van Heemstra
Als rode draad door het festival Barokke Influencers loopt de dialoog die we proberen op gang te brengen tussen het heden en het verleden. Honger, pandemieën, armoede, oorlog: de Antwerpse bevolking werd in de 17de eeuw danig op de proef gesteld. Het geloof bood toen troost en een kader om te begrijpen wat er in de wereld gebeurde.
Zowel Marjolijn als Wouter zien zien parallellen met vandaag, hoewel de klimaatcrisis ongezien is. We moeten op zoek naar nieuwe vertellingen, naar een invulling van verhalen waarin de mens minder centraal staat en ander leven, zoals fauna en flora, een centralere plek krijgt in de toekomst.
‘Ik denk in het recentere kerkelijke verhaal en ook in mijn eigen opvatting kunnen we wel…
-
Barokke Influencers | Sibo Kanobana & Johan Verberckmoes
30 november 2022 · 29 min
Voor aflevering 6 spreekt Anke Verschueren met sociolinguïst en docent postkoloniale studies Sibo Kanobana en historicus Johan Verberckmoes over missionering en dekolonisatie. Samen proberen ze vanuit historisch perspectief de vertaalslag te maken naar de postkoloniale denkbeelden van vandaag. Lees meer
‘Het is belangrijk om andere vertelperspectieven toe te voegen aan hetzelfde verhaal. We kijken met een zeer eurocentrisch perspectief naar de geschiedenis van de laatste vijfhonderd jaar. De impact die Europa gehad heeft op de wereld staat niet los van die wereld. We hebben geen moeite om te erkennen dat we de aardappel en de tomaat te danken hebben aan Amerika, maar ook het westerse denken ontstond niet in een vacuüm: hoe we denken over vrijheid, democratie en gelijkheid is ook geïnspireerd door de intensieve contacten die plaatsvonden tussen Europa en de rest van de wereld.’ – Sibo Kanobana.
Men kan onmogelijk het historische verhaal van de jezuïeten in de 17de eeuw vertellen zonder over de missies te spreken die ze hebben opgezet naar Zuid-Amerika en het Oosten. Zoals Sibo Kanobana het formuleert: ‘De 17de eeuw staat voor verschillende zaken tegelijk. Je hebt het begin van de Verlichting, maar ook de consolidatie van de kolonisatie van Amerika. Het concept ‘ras’ krijgt tegen het einde van de 17de eeuw een politieke en economische betekenis, die samenhangt met huidskleur. Voor het einde van de 17de eeuw bestond die connotatie nauwelijks.’
In de 17e eeuw maakte Antwerpen deel uit van de Zuidelijke Nederlanden, die dan weer hoorden bij het grote Habsburgse Rijk onder bewind van de Spaanse en Portugese koning. Hoe zag de wereld er in de 17de eeuw uit? Welke gebieden hadden contact met elkaar en op welke manier? En wat voor plek nam Antwerpen in? Johan Verberckmoes, gespecialiseerd in de handel en wandel van de Habsburgse vorsten in de toen al globaliserende wereld, neemt ons mee terug in de tijd.
Antwerpen was in de 17de eeuw een poort naar de wereld. Daar werd op verschi…
-
Barokke Influencers | David Eelbode meets François d'Aguilon
16 november 2022 · 23 min
Voor de vijfde aflevering duikt Anke Verschueren met David Eelbode, schrijver en professor wiskunde aan de Universiteit Antwerpen, diep de wetenschappen in. Wiskunde, optica, astronomie en filosofie: het komt allemaal aan bod. Lees meer
De jezuïeten hebben belangrijke stenen verlegd binnen de exacte wetenschappen. Vooral de wiskunde en de natuurwetenschappen nemen vrijwel vanaf het begin van de sociëteit van Jezus een opvallend belangrijk plaats in binnen het netwerk van de orde. Duizenden publicaties in deze domeinen staan op naam van geleerde jezuïeten. Wist je dat maar liefst 35 maankraters vernoemd zijn naar jezuïeten-astronomen?
Eén van de wiskundige pioniers in Antwerpen is jezuïet François d’Aguilon, schrijver van een invloedrijk traktaat ‘Opticorum Libri Sex philosophis juxta ac mathematicis utiles’, vrij vertaald: ‘Zes boeken over optica die nuttig zijn voor zowel filosofen als wiskundigen.’ Peter Paul Rubens illustreerde het werk. Het traktaat is vooral bekend geworden door het concept ‘stereografische projectie’, dat staat, zoals het de wiskunde betaamt, voor eeuwig en altijd op naam van d’Aguilon.
Begin 17e eeuw ijverde hij samen met Carlo Scribani, toenmalig rector van het jezuïetencollege te Antwerpen, voor de oprichting van een heuse wiskundeschool. In 1615 kreeg hij daarvoor de toestemming. Dat jaartal doet bij échte kenners mogelijk een belletje rinkelen want het was in hetzelfde jaar dat de eerste steen werd gelegd voor de Sint-Carolus Borromeuskerk, het hart van de Antwerpse barok. Bij dat kerkontwerp zou d’Aguilon trouwens heel nauw betrokken zijn geweest, al stierf hij voor de bouw voltooid was.
François d’Aguilon studeerde (en doceerde) zowel filosofie als wiskunde aan verschillende scholen en universiteiten in binnen- en buitenland. Een bijzondere maar toch ook een best vaak voorkomende combinatie. David Eelbode legt uit wat filosofie en wiskunde met elkaar gemeen hebben.
Veel luisterplezier!
Meer weten?
Surf naar de website www.barokkeinfluencer… -
Barokke Influencers - RiseOne & Ingrid Stevens
26 oktober 2022 · 27 min
In de vierde aflevering legt Anke Verschueren de link tussen de barokke schilderkunst in de 17de eeuw en de invloedrijke 'street art' vandaag: Peter Paul Rubens meets RiseOne. Lees meer
RiseOne is het alter ego van geboren en getogen Antwerpenaar Yvon Tordoir. Zijn grafittikunstwerken zijn te zien over heel Europa en daarbuiten. Barok betekent voor hem tegen de regels ingaan, iets doen wat niet volgens de norm is. In 'Antwerp Baroque', een van zijn bekendere werken aan de Eiermarkt van Antwerpen, verwerkt hij op een kalligrafische manier de typisch barokke elementen, zoals de krullen en de bloemen. Het monumentale eerbetoon aan Antwerpen als barokstad is een toeristische trekpleister.
Peter Paul Rubens, die in de 17de eeuw al wereldberoemd was, werkte als bekende barokschilder vooral in opdracht. Als ondernemer had hij verschillende mecenassen, zoals de aartshertogen Albrecht en Isabella, maar ook de jezuïeten. Zij bestelden onder meer verschillende werken bij hem voor de inrichting van de Sint-Carolus Borromeuskerk, het brandpunt van het stadsfestival 'Barokke Influencers'.
Met Ingrid Stevens, bestuurder bij Leo Stevens Private Banking én investeerder met een hart voor kunstenaars en de museale wereld, toetst Anke het mecenaat aan de hedendaagse kunstpraktijk. Biedt een moderne vorm van mecenaat mogelijkheden en oplossingen voor problemen waar kunstenaars en de bredere artistieke wereld mee worstelen vandaag? Ingrid geeft een inkijk in hoe zij als ambassadeur of 'artbassador' bruggen bouwt tussen de financiële wereld en het culturele veld.
Meer weten over de link tussen Peter Paul Rubens en de jezuïeten?
In de tentoonstelling Barokke Influencers. Jezuïeten, Rubens en de kunst van het overtuigen kan je op verschillende plekken unieke werken van Rubens ontdekken. Zo reconstrueren we in het Museum Snijders&Rockoxhuis, aan de hand van bijzondere internationale bruiklenen, de plafondschilderijen die Rubens maakte voor de Sint-Carolus Borromeuskerk en die door de brand in 171… -
Barokke Influencers - Memes van't Stad
12 oktober 2022 · 23 min
In de derde aflevering legt Anke Verschueren de link tussen de populaire internetmemes van vandaag en de devotieprenten die door de jezuïeten in de 17de eeuw werden ingezet om hun geloofsovertuiging te verspreiden. Lees meer
Esther Van Thielen, onderzoeker aan het Ruusbroecgenootschap, legt uit hoe de jezuïeten deze prenten gebruikten. Devotieprenten waren een manier om de lage geletterdheid in de 17de eeuw te omzeilen en om het brede publiek te bereiken. De prenten waren voor het publiek echte verzamelobjecten.
Anke toont een aantal van deze devotieprenten aan fenomeen Bart De Memer, die met zijn Instagramaccount Memes van't Stad dagelijks duizenden mensen bereikt met humoristische, maatschappijkritische memes.
Memes van't Stad reflecteert op de actualiteit zonder de controverse te schuwen. Humor is voor hem een manier om mensen te tonen dat er verschillende manieren zijn om naar de actualiteit te kijken. De beelden die hij maakt zijn enorm populair en gaan geregeld viraal, in zekere zin zoals de devotieprenten in de 17de eeuw ook op grote schaal werden verspreid.
Geïntrigeerd door de devotieprenten?
In de tentoonstelling Barokke Influencers. Jezuïeten, Rubens en de kunst van het overtuigen zal je de bijzondere collectie van het Ruusbroecgenootschap verder kunnen ontdekken. In 2023 zal je ook het uitgebreide archief van het Ruusbroecgenootschap online kunnen raadplegen.Meer weten?
Surf naar de website www.barokkeinfluencers.be en abonneer je op onze nieuwsbrief. -
Barokke Influencers - Els Hertogen
28 september 2022 · 26 min
In deze aflevering duikt Anke Verschueren samen met Els Hertogen, directeur van 11.11.11, in het complexe begrip solidariteit. Volgens Van Dale betekent solidariteit een gevoel van een-zijn met anderen, samenhorigheid. Jezuïeten in de 17de eeuw worstelden al met het spanningsveld tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Voor hen was solidariteit een fundamentele waarde die een centrale rol speelde in al hun bezigheden. Lees meer
Eén van de invloedrijkste jezuïeten tijdens de barok was Leonardus Lessius uit de Zuidelijke Nederlanden. Hij was moraaltheoloog en ethicus en in zijn traktaten zitten een aantal baanbrekende ideeën over solidariteit vervat. Anke legt aan Els Hertogen vijf stellingen voor die geïnspireerd zijn op de intellectuele nalatenschap van Lessius. Zijn solidariteit en liefdadigheid hetzelfde? Bestaat zuiver altruïsme? Moet het algemeen belang altijd voorop staan?
Solidariteit is overigens een van de 'Grote Vragen' waar we ons in het voorjaar 2023 over zullen buigen in het kader van 'Barokke Influencers'. De Albanese schrijver en academica Lea Ypi geeft op 29 maart 2023 de aftrap van deze thematische lezingencyclus.
Meer weten?
Surf naar de website www.barokkeinfluencers.be en abonneer je op onze nieuwsbrief. -
Barokke Influencers - Jaouad Alloul
13 september 2022 · 20 min
In deze aflevering praat Anke Verschueren met kunstenaar en activist Jaouad Alloul. Ze gaan dieper in op de barok als kunststroming, maar ook als levenshouding. Lees meer
Meer weten?
Surf naar de website www.barokkeinfluencers.be en abonneer je op onze nieuwsbrief.